หมิ่นประมาทคืออะไร

ปรับปรุงล่าสุด 26 กันยายน 2569

ดาวน์โหลดบทความฉบับ PDF

หมิ่นประมาทตามกฎหมายไทยคือการใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้นั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 สาระของความผิดจึงไม่ได้อยู่ที่ถ้อยคำรุนแรงเพียงใด แต่อยู่ที่การกล่าวข้อเท็จจริงเกี่ยวกับบุคคลซึ่งระบุตัวได้ให้ผู้อื่นรับรู้

องค์ประกอบความผิดฐานหมิ่นประมาท

ความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 เกิดขึ้นเมื่อครบองค์ประกอบสามชั้นพร้อมกัน คือ มีการใส่ความด้วยข้อเท็จจริงเกี่ยวกับบุคคลซึ่งระบุตัวได้ ข้อความนั้นไปถึงบุคคลที่สาม และมีลักษณะที่น่าจะทำให้ผู้ถูกกล่าวถึงเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง การกล่าวกับเจ้าตัวตามลำพังจึงยังไม่ครบองค์ประกอบชั้นที่สอง

ความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 ประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญที่ต้องครบทุกข้อ จึงจะถือว่าเป็นความผิด¹

• ใส่ความผู้อื่น — มีการกล่าวถึงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับบุคคลที่ระบุตัวได้ ไม่ใช่เพียงคำด่าหรือความรู้สึกลอย ๆ
• ต่อบุคคลที่สาม — ข้อความนั้นไปถึงคนอื่นที่ไม่ใช่ผู้เสียหายเอง หากพูดกับเจ้าตัวตามลำพัง โดยทั่วไปยังไม่เข้าองค์ประกอบนี้
• โดยประการที่น่าจะทำให้เสียชื่อเสียง — ลักษณะของข้อความน่าจะทำให้ผู้นั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง

หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา (มาตรา 328)

มาตรา 328 มิใช่ฐานความผิดใหม่ แต่เป็นเหตุฉกรรจ์ของมาตรา 326 เมื่อการใส่ความกระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพ ตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด การกระจายเสียงหรือกระจายภาพ หรือการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น โทษจึงสูงขึ้นเป็นจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท

หากการใส่ความกระทำด้วยการโฆษณา เช่น ทางเอกสาร สิ่งพิมพ์ ภาพ เสียง หรือสื่อออนไลน์ที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ กฎหมายกำหนดบทเพิ่มโทษให้หนักขึ้นกว่าการหมิ่นประมาทธรรมดา เพราะข้อความเข้าถึงคนจำนวนมากและสร้างความเสียหายได้กว้างกว่า²

เหตุยกเว้นและการพิสูจน์ความจริง

กฎหมายแยกทางออกไว้สองชั้นซึ่งให้ผลไม่เท่ากัน มาตรา 329 เป็นเหตุยกเว้นความผิดสำหรับการแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตตามกรณีที่บัญญัติไว้ ส่วนมาตรา 330 เป็นเพียงเหตุยกเว้นโทษเมื่อพิสูจน์ได้ว่าข้อความเป็นความจริง และยังห้ามพิสูจน์หากเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัวซึ่งการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน

การแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริต (มาตรา 329)

การแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตในกรอบที่กฎหมายกำหนด เช่น เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม การติชมด้วยความเป็นธรรมซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม ย่อมไม่เป็นความผิดฐานหมิ่นประมาท³

การติชมด้วยความเป็นธรรมตามมาตรา 329 (3) ใช้บ่อยที่สุดกับรีวิวสินค้าและบริการ ดูบทความ รีวิวร้านค้าออนไลน์กับหมิ่นประมาท

การพิสูจน์ความจริง (มาตรา 330)

ในบางกรณี หากผู้ถูกกล่าวหาพิสูจน์ได้ว่าข้อความที่กล่าวเป็นความจริง ก็อาจไม่ต้องรับโทษ อย่างไรก็ตาม กฎหมายห้ามพิสูจน์หากเป็นเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์นั้นไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ดังนั้น “ความจริง” จึงไม่ได้เป็นเกราะคุ้มกันเสมอไป⁴

ความรับผิดทางแพ่งและค่าสินไหมทดแทน

ความรับผิดทางแพ่งเดินคู่ขนานไปกับความรับผิดทางอาญาและไม่ขึ้นแก่กัน ผู้เสียหายอาจเรียกค่าสินไหมทดแทนตามหลักละเมิดทั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 และตามมาตรา 423 ซึ่งบัญญัติถึงการกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง อันเป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น

นอกจากความผิดทางอาญา ผู้เสียหายยังอาจเรียกค่าสินไหมทดแทนทางแพ่งได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 (หลักทั่วไปว่าด้วยละเมิด) และมาตรา 423 ซึ่งว่าด้วยการกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง อันเป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น⁵

เป็นความผิดอันยอมความได้

มาตรา 333 บัญญัติให้ความผิดในหมวดหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ ผลในทางปฏิบัติคือผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามมาตรา 96 มิฉะนั้นสิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับ และคู่ความอาจยอมความกันได้ก่อนคดีถึงที่สุด

หมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายจึงต้องร้องทุกข์หรือดำเนินการภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย โดยทั่วไปคือภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด การปรึกษาแต่เนิ่น ๆ จึงสำคัญเพื่อไม่ให้เสียสิทธิ⁶

จุดเริ่มนับของกำหนดสามเดือน ลักษณะของคำร้องทุกข์ที่ศาลยอมรับ และการฟ้องคดีต่อศาลเอง วิเคราะห์ไว้พร้อมคำพิพากษาศาลฎีกาในบทความถูกหมิ่นประมาทออนไลน์ แจ้งความได้ไหม และต้องแจ้งภายในกี่เดือน