หน้าแรก › คลังความรู้ › หมิ่นประมาทออนไลน์
หมิ่นประมาทออนไลน์ · เพจและผู้ดูแลเพจเพจเฟซบุ๊กและกลุ่มสาธารณะทำให้ข้อความไปถึงคนจำนวนมากภายใต้ชื่อเพจ ไม่ใช่ชื่อบุคคล คำถามที่ผู้เสียหายต้องตอบก่อนฟ้องจึงเป็นว่าใครคือผู้กระทำ บทความนี้อธิบายความรับผิดของแอดมินที่โพสต์เอง แอดมินที่อนุมัติโพสต์ของสมาชิก แอดมินที่ปล่อยคอมเมนต์ของผู้อื่นไว้ และเพจประจานลูกหนี้
ดาวน์โหลดบทความฉบับ PDFปรับปรุงล่าสุด
สาระสำคัญโดยสรุป
หมิ่นประมาทในเพจคือการใส่ความผู้อื่นผ่านโพสต์ คอมเมนต์ หรือโพสต์ที่อนุมัติในเพจหรือกลุ่ม ผู้รับผิดคือผู้ที่กระทำหรือร่วมกระทำ ไม่ใช่ตัวเพจ แอดมินที่โพสต์ใส่ความในเพจสาธารณะเป็นผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 และ 328 ส่วนแอดมินที่ไม่ได้มีส่วนในโพสต์หรือคอมเมนต์ของผู้อื่นไม่รับผิดเพียงเพราะเป็นผู้ดูแลเพจ
ผู้รับผิดคือบุคคลที่โพสต์หรือร่วมตัดสินใจโพสต์ ไม่ใช่ตัวเพจ เพจเป็นเพียงช่องทาง ข้อความที่ใส่ความผู้อื่นในเพจสาธารณะเป็นหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 ผู้เสียหายจึงต้องระบุตัวแอดมินหรือบุคคลที่อยู่เบื้องหลังโพสต์นั้น
มาตรา 326 บัญญัติว่า “ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท”1 และมาตรา 328 เพิ่มโทษเมื่อกระทำ “โดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ” เป็นจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินสองแสนบาท2 ตัวบททั้งสองมาตราใช้คำว่า “ผู้ใด” ซึ่งหมายถึงบุคคล เพจเฟซบุ๊กไม่ใช่บุคคล ผู้กระทำความผิดจึงเป็นผู้ที่ใช้เพจ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2624/2567 วินิจฉัยว่าการโพสต์ข้อความใส่ความในเฟซบุ๊กที่ “เปิดเป็นสาธารณะที่บุคคลทั่วไปสามารถเข้าถึงได้ เป็นการกระจายข้อความไปสู่สาธารณะหรือประชาชนทั่วไป”3 เพจที่ผู้ใช้ทั่วไปเข้าดูได้มีลักษณะเดียวกัน ผู้เขียนเห็นว่าโพสต์ใส่ความบนเพจสาธารณะจึงเข้ามาตรา 328 เป็นหลัก และยิ่งเพจมีผู้ติดตามมาก พฤติการณ์ของการเผยแพร่ยิ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลนำมาประกอบการกำหนดโทษได้ หลักทั่วไปของหมิ่นประมาทในเฟซบุ๊กอธิบายไว้ในบทความ หมิ่นประมาทในเฟซบุ๊ก
ปัญหาในทางปฏิบัติอยู่ที่ตัวผู้กระทำ เพจมักมีชื่อเป็นแบรนด์หรือนามแฝง และมีผู้ดูแลหลายคน ผู้เสียหายต้องพิสูจน์ว่าใครเป็นผู้โพสต์ หรือใครร่วมตัดสินใจให้โพสต์ หัวข้อถัดไปอธิบายว่ากฎหมายแบ่งบทบาทของผู้ที่เกี่ยวข้องกับเพจอย่างไร
แอดมินที่ร่วมกันตัดสินใจหรือร่วมจัดทำโพสต์ใส่ความเป็นตัวการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83 แอดมินที่ช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกก่อนหรือขณะกระทำความผิดเป็นผู้สนับสนุนตามมาตรา 86 ส่วนแอดมินที่ไม่รู้และไม่มีส่วนในโพสต์นั้นไม่รับผิดเพียงเพราะมีสิทธิดูแลเพจ เพราะความผิดฐานหมิ่นประมาทต้องกระทำโดยเจตนา
มาตรา 83 บัญญัติว่า “ในกรณีความผิดใดเกิดขึ้นโดยการกระทำของบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไป ผู้ที่ได้ร่วมกระทำความผิดด้วยกันนั้นเป็นตัวการ ต้องระวางโทษตามที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น”4 และมาตรา 86 บัญญัติว่า “ผู้ใดกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการช่วยเหลือ หรือให้ความสะดวกในการที่ผู้อื่นกระทำความผิดก่อนหรือขณะกระทำความผิด แม้ผู้กระทำความผิดจะมิได้รู้ถึงการช่วยเหลือหรือให้ความสะดวกนั้นก็ตาม ผู้นั้นเป็นผู้สนับสนุนการกระทำความผิด” โดยต้องระวางโทษสองในสามส่วนของโทษที่กำหนดไว้5 แอดมินที่ร่วมประชุมเลือกประเด็นที่จะโพสต์ เขียนร่าง หรือหาภาพประกอบให้ผู้โพสต์ จึงอาจอยู่ในสองมาตรานี้ แม้ไม่ได้กดโพสต์เอง
ตำแหน่งเพียงอย่างเดียวไม่ทำให้ต้องรับผิด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6268/2550 เป็นคดีที่โจทก์ฟ้องบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ในฐานะบรรณาธิการ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อพระราชบัญญัติจดแจ้งการพิมพ์ พ.ศ. 2550 “ไม่ได้บัญญัติให้บรรณาธิการหนังสือพิมพ์เป็นผู้รับผิดชอบในข้อความที่ลงพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ที่ตนเป็นบรรณาธิการ” การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดอีกต่อไป6 ผู้เขียนเห็นว่าหลักนี้ใช้กับผู้ดูแลเพจได้ เพราะไม่มีกฎหมายที่กำหนดให้แอดมินรับผิดในทุกข้อความของเพจเพราะตำแหน่ง ความรับผิดต้องมาจากการกระทำหรือการมีส่วนร่วมที่พิสูจน์ได้
ความผิดฐานหมิ่นประมาทต้องกระทำโดยเจตนา มาตรา 59 บัญญัติว่า “บุคคลจะต้องรับผิดในทางอาญาก็ต่อเมื่อได้กระทำโดยเจตนา” เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้รับผิดเมื่อกระทำโดยประมาท7 และความผิดฐานหมิ่นประมาทไม่มีบทลงโทษกรณีประมาท แอดมินที่ไม่รู้ว่ามีผู้ดูแลอีกคนโพสต์ข้อความ จึงไม่มีเจตนาในโพสต์นั้น ในทางพยานหลักฐาน ผู้เสียหายควรรวบรวมสิ่งที่แสดงการมีส่วนร่วม เช่น ข้อความที่แอดมินเขียนตอบคอมเมนต์ในนามเพจ ข้อความในกลุ่มแชตของทีมเพจ หรือคำยอมรับว่าเป็นผู้ดูแล
อาจต้องรับผิด กลุ่มที่ตั้งค่าให้ผู้ดูแลอนุมัติโพสต์ก่อนแสดง ทำให้โพสต์ของสมาชิกไปถึงผู้อ่านได้ด้วยการกระทำของผู้ดูแล คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4998/2558 ถือว่าการนำหนังสือพิมพ์ไปแจกโดยทราบว่ามีข้อความหมิ่นประมาทเป็นการกระจายข่าวไปสู่ประชาชน ผู้ดูแลที่อนุมัติโพสต์ใส่ความโดยรู้เนื้อหาจึงมีฐานความรับผิดทำนองเดียวกัน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4998/2558 วินิจฉัยว่า “การนำหนังสือพิมพ์ไปแจกโดยทราบว่ามีเนื้อหาข้อความหมิ่นประมาทโจทก์ถือได้ว่าเป็นการกระจายข่าวไปสู่สาธารณชนหรือประชาชนทั่วไปแล้ว จึงเป็นการกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา”8 ผู้แจกหนังสือพิมพ์ในคดีนี้ไม่ได้เขียนข้อความเอง แต่รู้เนื้อหาและเป็นผู้ทำให้ข้อความไปถึงผู้อ่าน การอนุมัติโพสต์ในกลุ่มเฟซบุ๊กมีโครงสร้างใกล้เคียงกัน คือโพสต์ของสมาชิกจะปรากฏต่อสมาชิกคนอื่นได้ก็ต่อเมื่อผู้ดูแลกดอนุมัติ
ข้อสรุปนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากหลักในคดีหนังสือพิมพ์ ยังต้องพิจารณาสองเรื่องในแต่ละคดี เรื่องแรกคือผู้ดูแลรู้เนื้อหาหรือไม่ ผู้ดูแลกลุ่มใหญ่ที่อนุมัติโพสต์จำนวนมากโดยไม่ได้อ่าน อาจโต้แย้งเรื่องเจตนาได้ เรื่องที่สองคือกลุ่มนั้นเป็นการโฆษณาหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5276/2562 ถือว่าการส่งข้อความในไลน์กลุ่มเป็นการแจ้งข่าวเฉพาะกลุ่ม ยังไม่เป็นการโฆษณาตามมาตรา 3289 กลุ่มปิดที่ต้องได้รับอนุมัติจึงอาจเข้าเพียงมาตรา 326 ส่วนกลุ่มสาธารณะที่ใครก็อ่านได้ใกล้กับการโฆษณามากกว่า เกณฑ์เรื่องกลุ่มอธิบายไว้ในบทความ หมิ่นประมาทในไลน์กลุ่ม
คอมเมนต์เป็นการกระทำของผู้คอมเมนต์ แอดมินไม่รับผิดในคอมเมนต์ของผู้อื่นเพียงเพราะเป็นเจ้าของโพสต์ เว้นแต่มีส่วนร่วม เช่น ตั้งโพสต์ชวนให้ผู้ติดตามกล่าวหาบุคคลที่ระบุตัว ตอบรับหรือเพิ่มข้อกล่าวหาในคอมเมนต์ หรือปักหมุดคอมเมนต์นั้น การปล่อยคอมเมนต์ไว้โดยไม่ได้ทำอะไรเป็นการงดเว้น ซึ่งเป็นการกระทำเฉพาะเมื่อมีหน้าที่ต้องกระทำเพื่อป้องกันผล
ผู้เขียนคอมเมนต์ที่ยืนยันข้อเท็จจริงในทางเสียหายเกี่ยวกับผู้อื่นเป็นผู้ใส่ความต่อบุคคลที่สามในส่วนของตนตามมาตรา 326 ผู้เสียหายจึงต้องดำเนินคดีกับผู้คอมเมนต์แต่ละรายตามถ้อยคำของแต่ละคน สำหรับแอดมิน ประเด็นอยู่ที่การมีส่วนร่วม ถ้าแอดมินตั้งโพสต์ทำนอง “ใครเคยถูกคนนี้โกงมาเล่าให้ฟัง” พร้อมภาพของผู้เสียหาย แล้วตอบคอมเมนต์ที่กล่าวหาด้วยถ้อยคำสนับสนุน ผู้เขียนเห็นว่าพฤติการณ์เช่นนี้อาจเป็นการร่วมกระทำหรือการสนับสนุนตามมาตรา 83 หรือ 86
กรณีที่แอดมินเพียงปล่อยคอมเมนต์ไว้ ต้องอ่านมาตรา 59 วรรคท้าย ซึ่งบัญญัติว่า “การกระทำ ให้หมายความรวมถึงการให้เกิดผลอันหนึ่งอันใดขึ้นโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลนั้นด้วย” การงดเว้นจึงเป็นการกระทำทางอาญาได้เฉพาะเมื่อผู้นั้นมีหน้าที่ต้องกระทำเพื่อป้องกันผล ประมวลกฎหมายอาญาและพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ที่กล่าวถึงในบทความนี้ไม่ได้กำหนดหน้าที่ลบคอมเมนต์หมิ่นประมาทแก่ผู้ดูแลเพจไว้โดยตรง ผู้เขียนเห็นว่าการปล่อยคอมเมนต์ไว้โดยลำพังจึงยากที่จะเป็นความผิด แต่เมื่อได้รับแจ้งแล้วยังปักหมุดหรือตอบสนับสนุน ข้อเท็จจริงย่อมเปลี่ยนไปเป็นการมีส่วนร่วม
พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ มาตรา 3 นิยามผู้ให้บริการว่าเป็นผู้ให้บริการเข้าสู่อินเทอร์เน็ต หรือผู้ให้บริการเก็บรักษาข้อมูลคอมพิวเตอร์เพื่อประโยชน์ของบุคคลอื่น และมาตรา 15 ลงโทษผู้ให้บริการที่ให้ความร่วมมือ ยินยอม หรือรู้เห็นเป็นใจให้มีการกระทำความผิดตามมาตรา 14 เท่านั้น คอมเมนต์ที่เป็นหมิ่นประมาทล้วนจึงไม่อยู่ในมาตรา 15
มาตรา 3 นิยามว่า “ผู้ให้บริการ” หมายความว่า “(๑) ผู้ให้บริการแก่บุคคลอื่นในการเข้าสู่อินเทอร์เน็ต หรือให้สามารถติดต่อถึงกันโดยประการอื่น โดยผ่านทางระบบคอมพิวเตอร์ ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นการให้บริการในนามของตนเอง หรือในนามหรือเพื่อประโยชน์ของบุคคลอื่น (๒) ผู้ให้บริการเก็บรักษาข้อมูลคอมพิวเตอร์เพื่อประโยชน์ของบุคคลอื่น”10 ระบบที่เก็บโพสต์และคอมเมนต์ของเพจเป็นของแพลตฟอร์ม ผู้เขียนเห็นว่าแอดมินเพจทั่วไปจึงไม่ชัดว่าเป็นผู้ให้บริการตามนิยามนี้ ประเด็นนี้มีผลจำกัดอยู่แล้ว เพราะมาตรา 15 วรรคหนึ่งลงโทษผู้ให้บริการที่ “ให้ความร่วมมือ ยินยอม หรือรู้เห็นเป็นใจให้มีการกระทำความผิดตามมาตรา ๑๔”11 ส่วนมาตรา 14 (1) ยกเว้นการกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญาไว้ในตัวบท12
ผลในทางปฏิบัติคือ ผู้เสียหายจากเพจที่โพสต์ใส่ความควรตั้งเรื่องตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 และ 328 กับผู้โพสต์และแอดมินที่มีส่วนร่วม ไม่ใช่ตั้งเรื่องตามมาตรา 14 (1) หรือมาตรา 15 กับเจ้าของเพจ ยกเว้นเนื้อหาเป็นภาพตัดต่อหรือภาพลามก ซึ่งเป็นความผิดตามมาตรา 16 หรือมาตรา 14 (4) แยกต่างหาก ความแตกต่างของฐานความผิดอธิบายไว้ในบทความ หมิ่นประมาทกับ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา 14
โดยทั่วไปผิด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7256/2567 วินิจฉัยว่าเจ้าหนี้ที่เห็นว่าลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ควรใช้สิทธิดำเนินคดีตามกฎหมาย ไม่ใช่ลงข้อความหมิ่นประมาทและภาพของลูกหนี้ในเฟซบุ๊ก การโพสต์เช่นนั้นไม่ได้รับข้อยกเว้นตามมาตรา 329 แม้ผู้โพสต์จะอ้างว่ามีหนี้อยู่จริง
ในคดีนั้น จำเลยโพสต์ข้อความพร้อมภาพของโจทก์ในเฟซบุ๊ก ทำให้ผู้รู้จักโจทก์เข้าใจว่าโจทก์โกงและไม่ชำระหนี้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า “หากจำเลยเห็นว่า โจทก์มีเจตนาที่จะไม่ชำระหนี้แก่จำเลย จำเลยควรต้องใช้สิทธิดำเนินคดีแก่โจทก์เพื่อขอให้บังคับโจทก์ชำระหนี้แก่จำเลยตามกฎหมาย มิใช่ใช้วิธีลงข้อความอันเป็นการหมิ่นประมาทและรูปภาพของโจทก์ในโปรแกรมประยุกต์เฟซบุ๊กซึ่งบุคคลทั่วไปสามารถเข้าถึงได้” และเห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ภาค 3 ว่าการกระทำไม่ใช่การแสดงความคิดเห็นโดยสุจริตตามมาตรา 329 (1) (3)13
เพจที่ตั้งขึ้นเพื่อรวบรวมชื่อผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าโกง เช่น เพจเตือนภัยมิจฉาชีพ มีลักษณะต่างจากโพสต์ทวงหนี้ครั้งเดียว เพราะผู้ดูแลมักอ้างว่าเผยแพร่เพื่อประโยชน์สาธารณะ ข้ออ้างนี้ต้องพิจารณาตามมาตรา 329 และ 330 ในหัวข้อถัดไป แต่ผู้ดูแลยังต้องรับผิดในข้อความที่ตนนำเสนอ ถ้าเพจลงชื่อและภาพของบุคคลโดยไม่ตรวจข้อเท็จจริง เพียงเพราะมีผู้ส่งเรื่องมา การอ้างว่าเผยแพร่ตามที่ได้รับแจ้งไม่ได้ทำให้พ้นความรับผิดโดยอัตโนมัติ ความสัมพันธ์ระหว่างความจริงกับหมิ่นประมาทอธิบายไว้ในบทความ โพสต์เรื่องจริง ผิดหมิ่นประมาทไหม
เพจข่าวและเพจรีวิวอ้างข้อยกเว้นได้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 เมื่อแสดงความคิดเห็นโดยสุจริต เช่น ติชมด้วยความเป็นธรรม หรือแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาล และอ้างมาตรา 330 เมื่อพิสูจน์ได้ว่าข้อความเป็นความจริง เว้นแต่เป็นเรื่องส่วนตัวที่การพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน
มาตรา 329 บัญญัติว่าผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต “(๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ (๔) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม” ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท14 เพจข่าวที่รายงานคำพิพากษาหรือการพิจารณาคดีในศาลอย่างครบถ้วนและเป็นธรรม จึงมีฐานตามอนุมาตรา (4) ส่วนเพจรีวิวที่ติชมสินค้าและบริการจากประสบการณ์จริงมีฐานตามอนุมาตรา (3) ข้อยกเว้นทั้งสองต้องอาศัยความสุจริตและความเป็นธรรม การใช้พาดหัวที่เกินกว่าเนื้อหาข่าว หรือตัดถ้อยคำในคำพิพากษามาเฉพาะส่วนที่เป็นผลร้ายต่อบุคคล อาจทำให้ข้อยกเว้นใช้ไม่ได้
มาตรา 330 ให้ผู้ถูกกล่าวหาที่พิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทเป็นความจริงไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามพิสูจน์ถ้าเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน15 เพจที่เปิดเผยเรื่องชู้สาวหรือเรื่องครอบครัวของบุคคลที่ไม่ได้เกี่ยวกับประโยชน์สาธารณะ จึงอาจพิสูจน์ความจริงไม่ได้เลย หลักเรื่องรีวิวอธิบายไว้ในบทความ รีวิวร้านค้าออนไลน์ผิดหมิ่นประมาทไหม
ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนได้แม้ยังไม่รู้ตัวผู้กระทำ เพราะคำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (7) ไม่จำเป็นต้องรู้ตัวผู้กระทำ และกำหนดสามเดือนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 เริ่มนับเมื่อรู้ทั้งเรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
มาตรา 96 บัญญัติว่า “ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ”16 ส่วนประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (7) นิยามคำร้องทุกข์ว่าเป็นการกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำความผิดขึ้น “จะรู้ตัวผู้กระทำความผิดหรือไม่ก็ตาม”17 ผู้เสียหายจากเพจนิรนามจึงไม่ต้องรอให้รู้ตัวแอดมินก่อนจึงแจ้งความ การร้องทุกข์ไว้ก่อนช่วยให้พนักงานสอบสวนใช้อำนาจตามกฎหมายติดตามตัวผู้ดูแลเพจได้
ในทางกลับกัน ถ้าผู้เสียหายรู้ตัวแอดมินแล้ว เช่น แอดมินเปิดเผยตัวในไลฟ์หรือในกลุ่มอื่น ระยะเวลาสามเดือนเริ่มนับจากวันนั้น ผู้เสียหายควรจดวันที่รู้ตัวผู้กระทำพร้อมหลักฐานที่ทำให้รู้ เพราะเป็นข้อเท็จจริงที่อีกฝ่ายมักโต้แย้งเรื่องอายุความ วิธีติดตามตัวผู้ใช้บัญชีนิรนามและหน้าที่เก็บข้อมูลจราจรของผู้ให้บริการอธิบายไว้ในบทความ เฟสอวตารด่า แจ้งความได้ไหม ตามตัวได้หรือไม่
ผู้เสียหายเรียกค่าสินไหมทดแทนจากผู้โพสต์และแอดมินที่ร่วมกระทำได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 และขอให้ศาลสั่งจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดีตามมาตรา 447 ในคดีอาญา ศาลสั่งให้ยึดและทำลายวัตถุที่มีข้อความหมิ่นประมาท และให้โฆษณาคำพิพากษาได้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 332
มาตรา 423 วรรคหนึ่งให้ผู้ที่กล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง เป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น “จะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เขาเพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การนั้น”18 เพจที่มีผู้ติดตามจำนวนมากมักทำให้ความเสียหายต่อทางทำมาหาได้ชัดเจน เช่น ลูกค้ายกเลิกคำสั่งซื้อหลังโพสต์ ผู้เสียหายควรเก็บหลักฐานความเสียหายเหล่านี้ไว้ประกอบคำขอ มาตรา 447 ให้ศาลสั่งผู้ทำให้เสียชื่อเสียงจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดีแทนหรือพร้อมกับค่าเสียหาย เมื่อผู้เสียหายร้องขอ19 ในคดีเพจ การขอให้ลงข้อความแก้ไขในเพจเดิมตรงกับช่องทางที่ความเสียหายเกิดขึ้น
ในคดีอาญา มาตรา 332 ให้ศาลที่พิพากษาว่าจำเลยมีความผิดสั่ง “(๑) ให้ยึด และทำลายวัตถุหรือส่วนของวัตถุที่มีข้อความหมิ่นประมาท (๒) ให้โฆษณาคำพิพากษาทั้งหมด หรือแต่บางส่วนในหนังสือพิมพ์” โดยจำเลยเป็นผู้ชำระค่าโฆษณา20 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 976/2567 ถือว่าคำว่าหนังสือพิมพ์รวมถึงข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่ในระบบคอมพิวเตอร์ ศาลจึงสั่งให้โฆษณาคำพิพากษาผ่านเว็บไซต์ข่าวออนไลน์ได้21 ระหว่างคดี ผู้เสียหายยังรายงานโพสต์ต่อแพลตฟอร์มได้ และอาจส่งหนังสือขอให้ลบโพสต์และขอโทษ ซึ่งต้องเขียนอย่างระมัดระวังตามบทความ หนังสือขอโทษกรณีหมิ่นประมาท
ผู้ดูแลเพจควรตรวจข้อเท็จจริงก่อนโพสต์เรื่องที่ระบุตัวบุคคล ไม่ตั้งโพสต์ที่ชวนให้กล่าวหาบุคคลที่ระบุตัว ไม่อนุมัติโพสต์ของสมาชิกโดยไม่อ่าน และเมื่อได้รับแจ้งว่าคอมเมนต์ใดใส่ความผู้อื่น ควรพิจารณาซ่อนหรือลบโดยเร็ว การกระทำเหล่านี้ลดโอกาสที่พฤติการณ์ของผู้ดูแลจะกลายเป็นการมีส่วนร่วมตามมาตรา 83 หรือ 86
เพจธุรกิจที่ตอบโต้ลูกค้าในโพสต์หรือคอมเมนต์ต้องระวังเป็นพิเศษ การชี้แจงข้อเท็จจริงของตนอยู่ในข้อยกเว้นตามมาตรา 329 (1) ซึ่งคุ้มครองการแสดงความคิดเห็นโดยสุจริต “เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม” แต่การลงชื่อ ภาพ หรือข้อมูลส่วนตัวของลูกค้าที่ร้องเรียน หรือกล่าวหาว่าลูกค้าหลอกลวง ออกนอกขอบเขตของการป้องกันตน และอาจเป็นการใส่ความลูกค้าเสียเอง
เพจที่มีทีมผู้ดูแลหลายคนควรกำหนดผู้รับผิดชอบการอนุมัติโพสต์และการตอบคอมเมนต์ให้ชัด และเก็บบันทึกว่าใครโพสต์อะไรเมื่อใด บันทึกนี้มีประโยชน์ทั้งสองทาง ถ้ามีการกล่าวหา บันทึกจะแสดงว่าผู้ดูแลคนใดไม่มีส่วนในโพสต์ที่เป็นปัญหา ผู้ดูแลที่ถูกแจ้งความแล้วควรอ่านเรื่องสิทธิในชั้นสอบสวนในบทความ ถูกแจ้งความหมิ่นประมาทออนไลน์
ศาลสูงออสเตรเลียในคดี Fairfax Media v Voller ถือว่าบริษัทสื่อที่สร้างเพจเฟซบุ๊กสาธารณะ โพสต์ข่าว และเปิดให้แสดงความคิดเห็น เป็นผู้เผยแพร่คอมเมนต์ของผู้อื่น ส่วนอังกฤษให้ผู้ที่ไม่ใช่ผู้เขียน บรรณาธิการ หรือผู้เผยแพร่ มีข้อต่อสู้ถ้าใช้ความระมัดระวังตามสมควรและไม่รู้ว่าตนมีส่วนในการเผยแพร่ข้อความหมิ่นประมาท แนวของไทยตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6268/2550 ใกล้กับอังกฤษมากกว่า
ออสเตรเลีย ในคดี Fairfax Media Publications Pty Ltd v Voller [2021] HCA 27 บริษัทสื่อสามรายสร้างและดูแลเพจเฟซบุ๊กสาธารณะ โพสต์ลิงก์ข่าวที่กล่าวถึงโจทก์ และผู้ใช้เฟซบุ๊กรายอื่นเขียนคอมเมนต์ที่โจทก์อ้างว่าหมิ่นประมาท ศาลชั้นต้นแยกคำถามเรื่ององค์ประกอบการเผยแพร่ออกมาวินิจฉัยก่อน คือบริษัทเป็น “ผู้เผยแพร่” คอมเมนต์ของบุคคลอื่นหรือไม่ Kiefel CJ, Keane และ Gleeson JJ ซึ่งอยู่ในฝ่ายเสียงข้างมาก (ศาลวินิจฉัยด้วยเสียง 5 ต่อ 2) สรุปว่า “the acts of the appellants in facilitating, encouraging and thereby assisting the posting of comments by the third-party Facebook users rendered them publishers of those comments” (การที่ผู้อุทธรณ์อำนวยความสะดวก ส่งเสริม และช่วยให้ผู้ใช้เฟซบุ๊กรายอื่นโพสต์คอมเมนต์ ทำให้ผู้อุทธรณ์เป็นผู้เผยแพร่คอมเมนต์นั้น) และศาลมีคำสั่งยกอุทธรณ์22 คำพิพากษานี้ตอบเฉพาะคำถามเรื่องการเผยแพร่ที่แยกไว้ ส่วนประเด็นอื่นของคดีหมิ่นประมาทอยู่ในส่วนที่เหลือของกระบวนพิจารณา
อังกฤษ Defamation Act 1996 มาตรา 1(1) ให้ข้อต่อสู้แก่ผู้ที่แสดงได้ว่า “(a) he was not the author, editor or publisher of the statement complained of, (b) he took reasonable care in relation to its publication, and (c) he did not know, and had no reason to believe, that what he did caused or contributed to the publication of a defamatory statement” (ไม่ใช่ผู้เขียน บรรณาธิการ หรือผู้เผยแพร่ ใช้ความระมัดระวังตามสมควร และไม่รู้หรือไม่มีเหตุให้เชื่อว่าการกระทำของตนมีส่วนในการเผยแพร่ข้อความหมิ่นประมาท)23 เกณฑ์เรื่องการรู้และความระมัดระวังนี้ใกล้กับหลักเจตนาในกฎหมายอาญาไทย ซึ่งไม่ลงโทษผู้ดูแลที่ไม่รู้เนื้อหา
เมื่อเทียบกัน คดี Voller ตั้งหลักที่เข้มกว่าไทยและอังกฤษ เพราะถือว่าการสร้างเพจที่ชวนให้แสดงความคิดเห็นเป็นการมีส่วนในการเผยแพร่แล้ว ผู้เขียนเห็นว่าหลักนี้ไม่ควรนำมาใช้ในคดีอาญาของไทยโดยตรง เพราะความผิดฐานหมิ่นประมาทของไทยต้องมีเจตนาตามมาตรา 59 แต่คดีนี้ชี้ให้เห็นทิศทางที่ศาลต่างประเทศให้น้ำหนักกับบทบาทของผู้ดูแลเพจในการชวนให้เกิดคอมเมนต์
Lichtman และ Posner โต้แย้งว่าผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตควบคุมช่องทางที่โค้ดอันตรายผ่านเข้ามาและแพร่ต่อ จึงควรรับผิดชอบบางส่วน แทนที่จะได้รับความคุ้มกันทั้งหมด ผู้เขียนเห็นว่าเหตุผลเรื่องผู้ควบคุมช่องทางช่วยอธิบายว่าทำไมข้อต่อสู้ตามมาตรา 1 ของกฎหมายอังกฤษผูกกับการรู้และความระมัดระวังของผู้ดูแล มากกว่าการลงโทษผู้ดูแลทุกคนในทุกข้อความ
Lichtman และ Posner เขียนเรื่องความรับผิดของผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตต่อโค้ดอันตราย เช่น ไวรัสและเวิร์ม และโต้แย้งว่าผู้ให้บริการควบคุมช่องทางที่โค้ดเหล่านั้นผ่านเข้ามาและแพร่ต่อ จึงควรรับผิดชอบบางส่วนในการหยุดการแพร่กระจาย และเห็นว่าแนวโน้มที่ให้ผู้ให้บริการได้รับความคุ้มกันอย่างสมบูรณ์ยากที่จะอธิบายได้ด้วยเหตุผลทางนโยบาย และไม่สอดคล้องกับหลักละเมิดทั่วไป24 งานนี้ไม่ได้ศึกษาหมิ่นประมาทโดยตรง แต่ตั้งคำถามเดียวกันกับคดีเพจ คือใครควรรับภาระป้องกันความเสียหายที่ผู้อื่นก่อขึ้นผ่านช่องทางของตน
เมื่อนำกรอบนี้มาใช้ ผู้ดูแลเพจรู้เนื้อหาในเพจของตนได้ดีกว่าผู้เสียหาย และลบหรือซ่อนคอมเมนต์ได้ด้วยต้นทุนต่ำ ขณะที่ผู้เสียหายต้องติดตามผู้คอมเมนต์ทีละคน ผู้เขียนเห็นว่าความรับผิดที่ผูกกับการรู้เนื้อหาและการตอบสนองต่อคำแจ้ง ซึ่งสอดคล้องกับหลักเจตนาของไทยและข้อต่อสู้ตามมาตรา 1 ของกฎหมายอังกฤษ จูงใจให้ผู้ดูแลจัดการเนื้อหาที่ได้รับแจ้ง โดยไม่ทำให้การเปิดเพจให้แสดงความคิดเห็นเป็นภาระที่สูงเกินไป
เอกสยาม แอนด์ พาร์ทเนอร์ส ให้คำปรึกษาทั้งผู้เสียหายจากโพสต์ในเพจ และผู้ดูแลเพจที่ถูกกล่าวหา ตั้งแต่การประเมินว่าใครเป็นผู้กระทำ การเก็บพยานหลักฐานของเพจและผู้ดูแล การร่างหนังสือขอให้ลบโพสต์และขอโทษ ไปจนถึงการเจรจายอมความ งานว่าความในศาลดำเนินการโดยทีมทนายความที่ร่วมงาน ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของกรณีนั้น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องหมิ่นประมาทในเพจ ได้แก่ การฟ้องเพจ ความรับผิดของแอดมินในคอมเมนต์ ผู้ดูแลกลุ่มที่อนุมัติโพสต์ เพจประจานลูกหนี้ แอดมินที่ไม่เปิดเผยตัว พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ มาตรา 15 และเพจข่าว คำตอบอ้างประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตรวจกับฐานข้อมูลทางการแล้ว
ตัวบทประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 59 83 86 95 96 326 328 329 330 331 332 และ 333 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (7) ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 447 และ 448 และพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 3 14 และ 15 ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (searchlaw.ocs.go.th) ฉบับปรับปรุงล่าสุด เมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2624/2567 4998/2558 6268/2550 5276/2562 7256/2567 และ 976/2567 ตรวจกับฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา (deka.supremecourt.or.th) ตามวันที่ระบุในเชิงอรรถ คำพิพากษาศาลสูงออสเตรเลียอ่านจาก hcourt.gov.au กฎหมายอังกฤษอ่านจาก legislation.gov.uk งานวิชาการตรวจบรรณานุกรมกับ Crossref ข้อความต่างประเทศที่แปลในเนื้อความเป็นคำแปลโดยผู้เขียน ไม่ใช่คำแปลทางการ
โทร · +66 81 654 5922 · contact@eksiamlegal.com · แอดไลน์ปรึกษา
ปรึกษาเรื่องหมิ่นประมาท
ไม่ว่าท่านอยู่ฝ่ายใดของคดีหมิ่นประมาท เราพร้อมรับฟังและช่วยประเมินแนวทาง
หากมีโพสต์ รีวิว หรือข้อความที่ทำให้ท่านหรือธุรกิจเสียชื่อเสียง ควรเก็บหลักฐานไว้ก่อนข้อความจะถูกแก้ไขหรือลบ และโปรดทราบว่าความผิดฐานหมิ่นประมาทต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
☎ โทรปรึกษา 081 654 5922หากได้รับหมายเรียก หนังสือบอกกล่าว หรือกังวลว่าข้อความที่โพสต์ไปแล้วอาจเป็นคดี การทบทวนข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานก่อนให้การหรือเจรจา จะช่วยให้ท่านเห็นทางเลือกได้ครบถ้วน
☎ โทรปรึกษา 081 654 5922ส่งรายละเอียดของเรื่องมาทางอีเมลได้โดยตรง แนบเอกสารประกอบได้ ไม่ต้องกรอกแบบฟอร์ม
contact@eksiamlegal.comจันทร์–ศุกร์ 09:00–18:00 · ข้อมูลของผู้ติดต่อเก็บเป็นความลับ