หน้าแรก › คลังความรู้ › การยอมความและการเยียวยา
หนังสือขอโทษ · ป.วิ.อ. มาตรา 39 · ป.พ.พ. มาตรา 447คดีหมิ่นประมาทจำนวนมากจบด้วยคำขอโทษ แต่คำขอโทษเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้สิทธิดำเนินคดีของผู้เสียหายสิ้นไป บทความนี้อธิบายผลของหนังสือขอโทษต่อคดีอาญาและคดีแพ่ง ความเสี่ยงที่หนังสือจะถูกใช้เป็นพยานหลักฐาน อำนาจศาลที่จะสั่งให้ลงคำขอโทษหรือประกาศคำพิพากษา และข้อความที่ควรระบุ
ดาวน์โหลดบทความฉบับ PDFปรับปรุงล่าสุด
สาระสำคัญโดยสรุป
หนังสือขอโทษกรณีหมิ่นประมาทคือหนังสือที่ผู้กล่าวหรือผู้โพสต์ถอนถ้อยคำและแสดงความเสียใจต่อผู้เสียหาย หนังสือนี้ไม่ทำให้คดีระงับเอง คดีอาญาระงับเมื่อผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39 (2) และคดีแพ่งระงับตามที่ผู้เสียหายสละสิทธิไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ
หนังสือขอโทษกรณีหมิ่นประมาทคือหนังสือที่ผู้กล่าวหรือผู้โพสต์ถอนถ้อยคำที่ทำให้ผู้อื่นเสียชื่อเสียงและแสดงความเสียใจ กฎหมายไทยไม่ได้กำหนดแบบหรือผลของหนังสือนี้ไว้เป็นการเฉพาะ ผลทางกฎหมายจึงขึ้นกับว่าหนังสือนั้นมาพร้อมการถอนคำร้องทุกข์ การยอมความ หรือสัญญาประนีประนอมยอมความหรือไม่
ความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 และหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาตามมาตรา 328 เป็นความผิดอันยอมความได้ มาตรา 333 บัญญัติว่า “ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้”1 ลักษณะนี้ทำให้ผู้เสียหายเป็นผู้ตัดสินว่าจะดำเนินคดีต่อหรือไม่ คำขอโทษจึงมีบทบาทมากในคดีหมิ่นประมาท เพราะเป็นสิ่งที่ผู้เสียหายจำนวนมากต้องการมากกว่าโทษจำคุกหรือค่าปรับ
เมื่อตรวจถ้อยคำของประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ไม่พบบทบัญญัติที่กล่าวถึงคำขอโทษหรือการขอขมาโดยตรง หนังสือขอโทษจึงเป็นเอกสารที่คู่กรณีจัดทำขึ้นเอง และต้องอ่านคู่กับหลักกฎหมายสามเรื่อง เรื่องแรกคือเหตุที่ทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ เรื่องที่สองคือสัญญาประนีประนอมยอมความทางแพ่ง และเรื่องที่สามคือการรับฟังพยานหลักฐาน หัวข้อถัดไปอธิบายทีละเรื่อง
ในทางปฏิบัติ หนังสือขอโทษปรากฏได้สามรูปแบบ แบบแรกคือหนังสือขอโทษที่ผู้กล่าวหรือผู้โพสต์ส่งถึงผู้เสียหายเอง ก่อนมีการแจ้งความ แบบที่สองคือข้อความขอโทษที่เป็นเงื่อนไขหนึ่งในบันทึกยอมความ ร่วมกับการลบข้อความและการชำระเงิน แบบที่สามคือข้อความขอโทษหรือประกาศที่ศาลสั่งตามคำขอของผู้เสียหาย ผลทางกฎหมายของทั้งสามแบบแตกต่างกัน ผู้ที่จะลงนามหรือรับหนังสือขอโทษจึงควรรู้ก่อนว่าหนังสือที่ตนเกี่ยวข้องอยู่ในรูปแบบใด
ไม่จบโดยอัตโนมัติ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39 (2) ให้สิทธินำคดีความผิดต่อส่วนตัวมาฟ้องระงับเมื่อถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้อง หรือยอมความโดยถูกต้องตามกฎหมาย ทั้งสามกรณีเป็นการกระทำหรือการตกลงของผู้เสียหาย คำขอโทษของผู้กระทำเพียงฝ่ายเดียวจึงไม่ทำให้คดีระงับ
มาตรา 39 บัญญัติว่า “สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปดังต่อไปนี้ (๑) โดยความตายของผู้กระทำผิด (๒) ในคดีความผิดต่อส่วนตัว เมื่อได้ถอนคำร้องทุกข์ ถอนฟ้องหรือยอมความกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย”2 ในชั้นพนักงานสอบสวน มาตรา 126 บัญญัติว่า “ผู้ร้องทุกข์จะแก้คำร้องทุกข์ระยะใด หรือจะถอนคำร้องทุกข์เสียเมื่อใดก็ได้”3 ส่วนในชั้นศาล มาตรา 35 วรรคสอง ให้คดีความผิดต่อส่วนตัว “จะถอนฟ้องหรือยอมความในเวลาใดก่อนคดีถึงที่สุดก็ได้” แต่ถ้าจำเลยคัดค้านการถอนฟ้อง ศาลต้องยกคำร้องขอถอนฟ้อง4
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2565 แสดงว่าการลงนามในบันทึกที่มีเงื่อนไขยังไม่เท่ากับการยอมความ คดีนี้คู่กรณีทำบันทึกการไกล่เกลี่ยยอมความกัน แต่เงื่อนไขในบันทึก “แสดงให้เห็นว่าโจทก์ไม่ได้มีเจตนาจะสละสิทธิในการดำเนินคดีอาญาแก่จำเลยในทันที” ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่า “กรณีจึงยังถือไม่ได้ว่าเป็นการยอมความตามกฎหมาย อันจะทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องเป็นอันระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (2)”5 หลักนี้ใช้กับหนังสือขอโทษโดยตรง ถ้าบันทึกที่แนบหนังสือขอโทษเขียนว่าผู้เสียหายจะถอนคำร้องทุกข์ต่อเมื่อผู้กระทำปฏิบัติตามเงื่อนไขครบ เช่น ลงคำขอโทษครบระยะเวลาหรือชำระเงินครบทุกงวด คดียังไม่ระงับจนกว่าผู้เสียหายจะถอนคำร้องทุกข์หรือถอนฟ้องจริง
ผลในทางปฏิบัติคือ หนังสือขอโทษกับการถอนคำร้องทุกข์ควรผูกกันด้วยข้อตกลงที่ระบุเวลาให้ชัด ผู้กระทำต้องการให้ถอนคำร้องทุกข์พร้อมกับการลงนาม ผู้เสียหายต้องการถอนเมื่อเงื่อนไขสำเร็จแล้ว ทั้งสองแนวทางใช้ได้ตามกฎหมาย แต่ต้องเขียนให้ทุกฝ่ายรู้ว่าคดีจะระงับเมื่อใด ขั้นตอนการถอนคำร้องทุกข์ อำนาจในการยอมความ และการเขียนบันทึกยอมความ อธิบายไว้ในบทความ ยอมความคดีหมิ่นประมาท ถอนแจ้งความได้ถึงเมื่อไหร่
ข้อควรระวังอีกข้อหนึ่งอยู่ที่ข้อหาอื่นที่มากับหมิ่นประมาท การถอนคำร้องทุกข์ระงับเฉพาะคดีความผิดต่อส่วนตัว มาตรา 126 วรรคสองบัญญัติว่าในคดีซึ่งมิใช่ความผิดต่อส่วนตัว การถอนคำร้องทุกข์ไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนที่จะสอบสวนหรือพนักงานอัยการที่จะฟ้องคดี ถ้าการกระทำเดียวกันเข้าความผิดฐานอื่นที่ยอมความไม่ได้ หนังสือขอโทษและการถอนคำร้องทุกข์จะไม่ระงับข้อหานั้น
ฟ้องได้ ถ้าผู้เสียหายไม่ได้สละสิทธิเรียกร้องทางแพ่ง ความรับผิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 ระงับเฉพาะส่วนที่ผู้เสียหายสละไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความตามมาตรา 850 ถึง 852 หนังสือขอโทษที่ผู้กระทำส่งฝ่ายเดียวไม่ใช่สัญญาประนีประนอมยอมความ เพราะไม่มีการผ่อนผันให้แก่กันของทั้งสองฝ่าย
มาตรา 423 วรรคหนึ่งวางหลักความรับผิดทางแพ่งว่า “ผู้ใดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริงเป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของบุคคลอื่นก็ดี หรือเป็นที่เสียหายแก่ทางทำมาหาได้หรือทางเจริญของเขาโดยประการอื่นก็ดี ท่านว่าผู้นั้นจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เขาเพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การนั้น”6 สิทธินี้แยกจากคดีอาญา การถอนคำร้องทุกข์ในคดีอาญาจึงไม่ได้ทำให้สิทธิเรียกค่าเสียหายสิ้นไปเสมอ
มาตรา 850 นิยามว่า “อันว่าประนีประนอมยอมความนั้น คือสัญญาซึ่งผู้เป็นคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายระงับข้อพิพาทอันใดอันหนึ่งซึ่งมีอยู่หรือจะมีขึ้นนั้นให้เสร็จไปด้วยต่างยอมผ่อนผันให้แก่กัน”7 มาตรา 851 กำหนดว่าถ้าไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด จะฟ้องร้องให้บังคับคดีไม่ได้8 และมาตรา 852 บัญญัติว่า “ผลของสัญญาประนีประนอมยอมความนั้น ย่อมทำให้การเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละนั้นระงับสิ้นไป”9 ถ้อยคำ “ซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละ” หมายความว่าสิทธิที่ระงับคือสิทธิที่เขียนไว้ว่าสละเท่านั้น
เมื่อใช้หลักนี้กับคำขอโทษ ผู้กระทำที่ต้องการให้เรื่องจบทั้งคดีอาญาและคดีแพ่งต้องได้ข้อความที่ผู้เสียหายลงนามสละสิทธิเรียกร้องทางแพ่งด้วย ส่วนผู้เสียหายที่ยังต้องการค่าเสียหายควรเขียนให้ชัดว่าการรับคำขอโทษไม่ใช่การสละสิทธิทางแพ่ง ถ้าไม่มีข้อตกลง ผู้เสียหายยังฟ้องเรียกค่าเสียหายได้ภายในอายุความหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 448 ผลต่อคดีแพ่งของการยอมความในคดีอาญาอธิบายเพิ่มเติมไว้ในบทความ ฟ้องหมิ่นประมาทเรียกค่าเสียหายได้เท่าไร
คำขอโทษที่ไม่ได้ระงับคดีแพ่งยังอาจมีผลต่อจำนวนเงิน มาตรา 438 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า “ค่าสินไหมทดแทนจะพึงใช้โดยสถานใดเพียงใดนั้น ให้ศาลวินิจฉัยตามควรแก่พฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งละเมิด”10 ผู้เขียนเห็นว่าการถอนถ้อยคำและขอโทษในช่องทางเดิมโดยเร็ว เป็นพฤติการณ์ที่จำเลยยกขึ้นอ้างได้ว่าความเสียหายไม่ขยายวงต่อ แต่ศาลจะให้น้ำหนักเพียงใดขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี
ได้ภายในขอบเขตของกฎหมาย ในคดีแพ่ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 447 ให้ศาลสั่งผู้ทำให้เสียชื่อเสียงจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดีเมื่อผู้เสียหายร้องขอ ในคดีอาญา ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 332 (2) ให้ศาลสั่งให้โฆษณาคำพิพากษาโดยให้จำเลยชำระค่าโฆษณา
มาตรา 447 บัญญัติว่า “บุคคลใดทำให้เขาต้องเสียหายแก่ชื่อเสียง เมื่อผู้ต้องเสียหายร้องขอ ศาลจะสั่งให้บุคคลนั้นจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงของผู้นั้นกลับคืนดีแทนให้ใช้ค่าเสียหาย หรือทั้งให้ใช้ค่าเสียหายด้วยก็ได้”11 ตัวบทใช้คำว่า “จัดการตามควร” ไม่ได้ระบุวิธี การลงข้อความขอโทษจึงเป็นวิธีหนึ่งที่ผู้เสียหายขอได้ แต่ศาลต้องสั่งตามคำขอ และผู้เสียหายต้องระบุสิ่งที่ต้องการให้ชัดพอที่ศาลจะสั่งได้
ในคดีอาญา มาตรา 332 บัญญัติว่าในคดีหมิ่นประมาทซึ่งมีคำพิพากษาว่าจำเลยมีความผิด ศาลอาจสั่ง “(๒) ให้โฆษณาคำพิพากษาทั้งหมด หรือแต่บางส่วนในหนังสือพิมพ์หนึ่งฉบับหรือหลายฉบับ ครั้งเดียวหรือหลายครั้ง โดยให้จำเลยเป็นผู้ชำระค่าโฆษณา”12 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 976/2567 วินิจฉัยว่ามาตรา 332 (2) ให้อำนาจศาล “ใช้ดุลพินิจสั่งให้โฆษณาคำพิพากษาในหนังสือพิมพ์ได้เองตามความเหมาะสมแก่พฤติการณ์แห่งคดี ไม่ว่าโจทก์จะมีคำขอหรือไม่” และคำว่าหนังสือพิมพ์รวมถึงข้อมูลข่าวสารที่เผยแพร่อยู่ในระบบคอมพิวเตอร์ ศาลฎีกาจึงสั่งให้จำเลยโฆษณาคำพิพากษาโดยย่อในหนังสือพิมพ์ที่แพร่หลายสองฉบับ และผ่านเว็บไซต์ข่าวออนไลน์ที่แพร่หลายอีกสองเว็บไซต์13
สิ่งที่ศาลอาญาสั่งตามมาตรา 332 คือการโฆษณาคำพิพากษา ไม่ใช่คำขอโทษที่จำเลยเป็นผู้เขียน ผลของคำขอให้ลงข้อความขอโทษในคดีอาญาจึงไม่แน่นอนเสมอไป คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7256/2567 เป็นตัวอย่าง โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษและขอ “ให้จำเลยลงข้อความขอโทษโจทก์ในโปรแกรมประยุกต์เฟซบุ๊กของจำเลยเป็นเวลา 1 เดือน” พร้อมค่าเสียหาย ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษาให้ “คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยก” และศาลฎีกาแก้เฉพาะโทษ นอกจากนั้นให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 314 คำขอให้ลงข้อความขอโทษในคดีนี้จึงไม่ได้รับการกำหนดให้
เมื่อเทียบสองทาง คำขอโทษที่ได้จากการเจรจากำหนดถ้อยคำ ช่องทาง และระยะเวลาได้ละเอียดกว่าคำสั่งศาล ส่วนคำสั่งตามมาตรา 447 หรือ 332 มีข้อดีที่บังคับได้โดยไม่ต้องอาศัยความยินยอมของผู้กระทำ ผู้เสียหายที่ฟ้องคดีควรขอทั้งสองแบบให้ชัด คือขอให้โฆษณาคำพิพากษาในช่องทางที่ข้อความเดิมเผยแพร่ และในส่วนแพ่งขอให้จัดการตามควรตามมาตรา 447 โดยระบุวิธีที่ต้องการ
หนังสือขอโทษไม่ใช่คำรับสารภาพในชั้นศาล แต่อาจถูกอ้างเป็นพยานเอกสารได้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 ให้อ้างพยานเอกสารที่น่าจะพิสูจน์ได้ว่าจำเลยมีผิดหรือบริสุทธิ์ได้ หากไม่ได้เกิดจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกลวง หรือโดยมิชอบ และศาลชั่งน้ำหนักพยานทั้งปวงตามมาตรา 227
มาตรา 226 บัญญัติว่า “พยานวัตถุ พยานเอกสาร หรือพยานบุคคลซึ่งน่าจะพิสูจน์ได้ว่าจำเลยมีผิดหรือบริสุทธิ์ ให้อ้างเป็นพยานหลักฐานได้ แต่ต้องเป็นพยานชนิดที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกหลวงหรือโดยมิชอบประการอื่น”15 หนังสือขอโทษที่ผู้กระทำเขียนและส่งเองโดยสมัครใจ จึงอาจถูกผู้เสียหายนำมาอ้างเพื่อแสดงว่าผู้กระทำเป็นผู้โพสต์หรือผู้กล่าวถ้อยคำนั้น ในทางกลับกัน ผู้ที่ถูกบังคับหรือถูกหลอกให้เขียนหนังสือขอโทษ มีฐานตามมาตรา 226 ที่จะโต้แย้งว่าหนังสือนั้นเกิดขึ้นโดยมิชอบ
หนังสือขอโทษเพียงฉบับเดียวไม่ได้ทำให้ศาลต้องลงโทษ มาตรา 227 กำหนดว่า “ให้ศาลใช้ดุลพินิจวินิจฉัยชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานทั้งปวง อย่าพิพากษาลงโทษจนกว่าจะแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงและจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดนั้น”16 คำขอโทษที่เขียนเพื่อยุติความขัดแย้งอาจไม่ได้ยอมรับข้อเท็จจริงทุกข้อในคำกล่าวหา ศาลจึงต้องพิจารณาถ้อยคำของหนังสือร่วมกับพยานอื่น เช่น ภาพหน้าจอ ลิงก์ และพยานบุคคล
ประเด็นนี้เป็นจุดต่างจากกฎหมายบางประเทศ อังกฤษและเวลส์มี Compensation Act 2006 มาตรา 2 บัญญัติว่าคำขอโทษ ข้อเสนอรักษา หรือการเยียวยาอื่น “shall not of itself amount to an admission of negligence or breach of statutory duty” (ไม่ถือเป็นการยอมรับว่าประมาทเลินเล่อหรือฝ่าฝืนหน้าที่ตามกฎหมายโดยลำพัง)17 บทบัญญัตินี้ใช้กับความรับผิดฐานประมาทเลินเล่อ ไม่ใช่หมิ่นประมาท และประมวลกฎหมายไทยทั้งสามฉบับที่กล่าวถึงข้างต้นไม่มีบทบัญญัติทำนองเดียวกัน ผู้กระทำที่จะเขียนหนังสือขอโทษจึงควรเลือกถ้อยคำให้ตรงกับสิ่งที่ตนยอมรับจริง
ผู้เสียหายควรเรียกร้องเป็นหนังสือที่ระบุข้อความที่เป็นปัญหา สิ่งที่ขอให้ทำ และกำหนดเวลา โดยอ้างสิทธิตามกฎหมาย ไม่มีถ้อยคำขู่ว่าจะทำให้อีกฝ่ายเสียชื่อเสียง เพราะประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 337 ลงโทษการขู่เข็ญว่าจะทำอันตรายต่อชื่อเสียงเพื่อให้ได้ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สิน และการเจรจาไม่หยุดอายุความร้องทุกข์สามเดือนตามมาตรา 96
มาตรา 337 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า “ผู้ใดข่มขืนใจผู้อื่นให้ยอมให้หรือยอมจะให้ตนหรือผู้อื่นได้ประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สินโดยใช้กำลังประทุษร้ายหรือโดยขู่เข็ญว่าจะทำอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย เสรีภาพ ชื่อเสียงหรือทรัพย์สินของผู้ถูกขู่เข็ญหรือของบุคคลที่สาม จนผู้ถูกข่มขืนใจยอมเช่นว่านั้น ผู้นั้นกระทำความผิดฐานกรรโชก”18 ตัวบทนี้ทำให้หนังสือเรียกร้องคำขอโทษต้องเขียนอย่างระมัดระวังเมื่อมีการเรียกเงินร่วมด้วย ข้อเรียกร้องควรอ้างฐานตามกฎหมาย เช่น ค่าเสียหายตามมาตรา 423 และการจัดการตามควรตามมาตรา 447 และไม่ควรมีข้อความทำนองว่าจะนำเรื่องส่วนตัวอื่นของอีกฝ่ายไปเปิดเผย
เรื่องเวลาเป็นจุดที่ผู้เสียหายพลาดบ่อย มาตรา 96 บัญญัติว่า “ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ”19 การส่งหนังสือ การรอคำตอบ และการต่อรองถ้อยคำขอโทษไม่ได้ทำให้เวลาสามเดือนหยุดนับ ถ้าใกล้ครบกำหนดแล้วยังตกลงกันไม่ได้ ผู้เสียหายควรร้องทุกข์ไว้ก่อน แล้วเจรจาต่อ เมื่อได้คำขอโทษตามที่ตกลงแล้วจึงถอนคำร้องทุกข์ตามมาตรา 126 ลำดับขั้นตอนตั้งแต่วันแรกที่พบข้อความอธิบายไว้ในบทความ โดนหมิ่นประมาทออนไลน์ ทำอย่างไร
หนังสือเรียกร้องที่ใช้ได้ผลมักมีองค์ประกอบสี่ส่วน ส่วนแรกระบุข้อความ ลิงก์ วันที่ และช่องทางที่เป็นปัญหา ส่วนที่สองอธิบายสั้น ๆ ว่าเหตุใดข้อความนั้นทำให้ผู้เสียหายเสียชื่อเสียง ส่วนที่สามระบุสิ่งที่ขอ เช่น ลบข้อความ ลงข้อความขอโทษตามถ้อยคำที่แนบ และงดกล่าวซ้ำ ส่วนที่สี่กำหนดเวลาให้ตอบ และแจ้งว่าผู้เสียหายสงวนสิทธิดำเนินคดีตามกฎหมาย การแนบร่างถ้อยคำขอโทษที่ต้องการไปด้วยช่วยลดการต่อรองถ้อยคำหลายรอบ
หนังสือขอโทษที่ใช้ยุติข้อพิพาทได้ควรระบุตัวคู่กรณี ข้อความหรือโพสต์ที่เป็นเหตุ ถ้อยคำถอนข้อความและแสดงความเสียใจ คำรับว่าจะลบและไม่กล่าวซ้ำ ช่องทางและระยะเวลาที่ลงคำขอโทษ และอ้างถึงบันทึกยอมความที่กำหนดผลต่อคดีอาญาและคดีแพ่ง พร้อมลายมือชื่อและวันที่
| ข้อความที่ควรมี | เหตุผลทางกฎหมาย | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ชื่อผู้ขอโทษและผู้รับคำขอโทษ และผู้ลงนามแทนนิติบุคคล | ให้รู้ว่าใครผูกพัน และสอดคล้องกับมาตรา 851 ที่ต้องมีลายมือชื่อฝ่ายที่ต้องรับผิด | ผู้ลงนามแทนบริษัทต้องมีอำนาจ |
| ข้อความหรือโพสต์ที่เป็นเหตุ พร้อมลิงก์ วันที่ และช่องทาง | กำหนดขอบเขตของเรื่องที่ขอโทษและเรื่องที่ระงับ | ไม่ควรยกถ้อยคำหมิ่นประมาทซ้ำทั้งหมดในคำขอโทษที่เผยแพร่ |
| ถ้อยคำถอนข้อความและแสดงความเสียใจ | เป็นแก่นของการฟื้นฟูชื่อเสียง | ผู้ขอโทษควรรับเฉพาะสิ่งที่ตนยอมรับจริง เพราะหนังสืออาจถูกอ้างเป็นพยานเอกสาร |
| คำรับว่าจะลบข้อความและไม่กล่าวซ้ำ | ป้องกันความเสียหายต่อเนื่อง | ระบุกำหนดเวลาลบ และรวมข้อความที่ผู้ขอโทษแชร์ต่อไว้ด้วย |
| ช่องทาง ระยะเวลา และรูปแบบการลงคำขอโทษ | ให้ผู้ที่เห็นข้อความเดิมได้เห็นคำขอโทษ | ระบุว่าต้องคงไว้นานเท่าใดและห้ามลบก่อนครบกำหนด |
| อ้างถึงบันทึกยอมความหรือสัญญาประนีประนอมยอมความ | กำหนดเวลาถอนคำร้องทุกข์ตามมาตรา 39 (2) และขอบเขตการสละสิทธิทางแพ่งตามมาตรา 852 | หนังสือขอโทษที่แยกจากบันทึกยอมความไม่ได้ระงับคดีเอง |
| ลายมือชื่อและวันที่ | ใช้เป็นหลักฐานว่าทำเมื่อใด และใช้นับเวลาปฏิบัติตามเงื่อนไข | เก็บต้นฉบับไว้ทั้งสองฝ่าย |
ตารางนี้เป็นรายการตรวจสำหรับเริ่มร่าง ไม่ใช่แบบที่ใช้ได้กับทุกกรณี ถ้อยคำที่เหมาะสมขึ้นกับว่าข้อความเดิมเป็นข้อเท็จจริงหรือความเห็น เผยแพร่ในช่องทางใด และคู่กรณีตกลงเรื่องคดีแพ่งไว้อย่างไร
ควรแยกเอกสารเป็นสองฉบับ ฉบับแรกคือข้อความขอโทษที่จะเผยแพร่ เขียนสั้นและไม่กล่าวถึงเงินหรือรายละเอียดคดี ฉบับที่สองคือบันทึกยอมความระหว่างคู่กรณี ซึ่งกำหนดเงื่อนไข เวลาถอนคำร้องทุกข์ และการสละสิทธิทางแพ่ง การแยกเช่นนี้ทำให้ข้อความที่เผยแพร่ฟื้นฟูชื่อเสียงได้โดยไม่เปิดเผยข้อตกลงส่วนตัว และทำให้บันทึกยอมความมีรายละเอียดพอที่จะบังคับได้ตามมาตรา 851
คำขอโทษควรเผยแพร่ในช่องทางเดียวกับข้อความเดิมและให้กลุ่มผู้รับเดียวกันเห็น เช่น โพสต์สาธารณะในบัญชีเดิม หรือข้อความในไลน์กลุ่มเดิม ระยะเวลาไม่มีกฎหมายกำหนด จึงต้องตกลงให้ชัดในบันทึกยอมความ ส่วนในคดีอาญา ศาลอาจสั่งให้โฆษณาคำพิพากษาในหนังสือพิมพ์และเว็บไซต์ข่าวออนไลน์ตามมาตรา 332 (2)
เหตุผลของการเลือกช่องทางเดิมอยู่ที่ลักษณะของความเสียหาย ความเสียหายจากหมิ่นประมาทเกิดในสายตาของผู้ที่ได้รับข้อความ คำขอโทษที่ส่งถึงผู้เสียหายทางข้อความส่วนตัวจึงไม่แก้ความเข้าใจของผู้ที่อ่านโพสต์เดิม ถ้าข้อความเดิมเป็นโพสต์สาธารณะซึ่งเป็นการโฆษณาตามมาตรา 328 คำขอโทษก็ควรเป็นโพสต์สาธารณะในบัญชีเดียวกัน ถ้าข้อความเดิมอยู่ในไลน์กลุ่มหรือกลุ่มปิด คำขอโทษควรอยู่ในกลุ่มนั้น
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 976/2567 ให้แนวทางเรื่องช่องทางในคดีอาญา ศาลไม่ได้จำกัดคำว่าหนังสือพิมพ์ไว้ที่สิ่งพิมพ์กระดาษ และสั่งให้โฆษณาคำพิพากษาโดยย่อทั้งในหนังสือพิมพ์และเว็บไซต์ข่าวออนไลน์ เมื่อข้อความเดิมเผยแพร่ทางแพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้เขียนเห็นว่าหลักเดียวกันใช้กำหนดช่องทางของคำขอโทษที่เจรจากันได้ คือให้คำแก้ไขไปถึงผู้รับกลุ่มเดียวกับข้อความเดิม
ข้อตกลงเรื่องระยะเวลาควรระบุทั้งวันเริ่มและวันสิ้นสุด และระบุว่าผู้ขอโทษต้องไม่ลบ แก้ไข หรือซ่อนโพสต์คำขอโทษก่อนครบกำหนด ถ้าแพลตฟอร์มมีฟังก์ชันปักหมุดหรือตั้งค่าการมองเห็น ควรระบุให้ชัดด้วย หลักฐานว่าลงคำขอโทษแล้วควรเก็บเป็นภาพหน้าจอพร้อมวันเวลาและลิงก์ เพื่อใช้ตรวจว่าเงื่อนไขสำเร็จก่อนถอนคำร้องทุกข์ วิธีเก็บหลักฐานออนไลน์ให้มีน้ำหนักอธิบายไว้ในบทความ เก็บหลักฐานหมิ่นประมาทออนไลน์
ผู้ถูกกล่าวหาควรตรวจก่อนว่ามีข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 หรือ 330 หรือไม่ ถ้อยคำในหนังสือรับเฉพาะสิ่งที่ตนยอมรับจริงหรือไม่ และหนังสือผูกกับการถอนคำร้องทุกข์และการสละสิทธิทางแพ่งของผู้เสียหายแล้วหรือไม่ คำขอโทษที่ไม่ได้แลกกับการระงับคดี อาจเหลือเพียงพยานเอกสารที่อีกฝ่ายใช้ได้
ข้อต่อสู้หลักในคดีหมิ่นประมาทอยู่ในมาตรา 329 และ 330 มาตรา 329 บัญญัติว่าผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต “(๑) เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม” หรือ “(๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ” เป็นต้น ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท20 ส่วนมาตรา 330 ให้ผู้ถูกกล่าวหาที่พิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทเป็นความจริงไม่ต้องรับโทษ เว้นแต่เป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน21 ผู้ที่มีข้อต่อสู้เหล่านี้ควรชั่งก่อนว่าการลงนามรับว่าข้อความของตนไม่เป็นความจริง จะขัดกับข้อต่อสู้ที่ตนอาจต้องใช้ภายหลังหรือไม่ ถ้าการเจรจาไม่สำเร็จ
เมื่อผู้ถูกกล่าวหาตัดสินใจขอโทษแล้ว ถ้อยคำที่ใช้ควรตรงกับสิ่งที่ตนยอมรับ เช่น ยอมรับว่าข้อความทำให้ผู้เสียหายเสียหายและถอนข้อความนั้น โดยไม่เพิ่มข้อเท็จจริงใหม่ที่ไม่จำเป็น และควรลงนามหนังสือขอโทษพร้อมกับบันทึกที่ผู้เสียหายลงนามว่าจะถอนคำร้องทุกข์ภายในเวลาที่กำหนด ถ้าคดีอยู่ในชั้นศาลแล้ว การถอนฟ้องคดีความผิดต่อส่วนตัวทำได้ก่อนคดีถึงที่สุดตามมาตรา 35 วรรคสอง
ผู้ถูกกล่าวหาที่ได้รับหมายเรียกหรือรู้ว่ามีการร้องทุกข์แล้ว ควรอ่านเรื่องสิทธิในชั้นสอบสวนประกอบ ในบทความ ถูกแจ้งความหมิ่นประมาทออนไลน์ สิทธิของผู้ต้องหาและข้อต่อสู้ ก่อนส่งหนังสือใด ๆ ถึงผู้เสียหาย
อังกฤษและเวลส์มีกระบวนการ offer to make amends (ข้อเสนอแก้ไขและขอโทษ) ตาม Defamation Act 1996 ซึ่งผูกคำขอโทษเข้ากับผลทางคดีโดยตรง ส่วนญี่ปุ่นให้ศาลสั่งมาตรการฟื้นฟูชื่อเสียงตามประมวลกฎหมายแพ่ง มาตรา 723 ซึ่งใกล้กับมาตรา 447 ของไทย และศาลฎีกาญี่ปุ่นยอมรับคำพิพากษาที่สั่งให้ลงประกาศขอโทษในหนังสือพิมพ์
อังกฤษและเวลส์ Defamation Act 1996 มาตรา 2 ให้ผู้เผยแพร่ข้อความที่ถูกกล่าวหาว่าหมิ่นประมาทเสนอ “offer to make amends” ได้ ข้อเสนอนี้ต้องเป็นหนังสือ และมาตรา 2(4) กำหนดว่าเป็นข้อเสนอ “to make a suitable correction of the statement complained of and a sufficient apology to the aggrieved party” (แก้ไขข้อความที่ถูกร้องเรียนอย่างเหมาะสมและขอโทษผู้เสียหายอย่างเพียงพอ) เผยแพร่คำแก้ไขและคำขอโทษ และชำระค่าชดเชยและค่าใช้จ่าย มาตรา 3(2) กำหนดว่าผู้ที่รับข้อเสนอแล้วจะฟ้องหรือดำเนินคดีหมิ่นประมาทต่อไม่ได้ แต่บังคับตามข้อเสนอได้ และมาตรา 4(2) กำหนดว่าถ้าผู้เสียหายไม่รับ การที่มีข้อเสนอเป็นข้อต่อสู้ในคดี22 มาตรา 1 ถึง 4 ของกฎหมายนี้ถูกยกเลิกในสกอตแลนด์ตั้งแต่ปี 2022 แต่ยังใช้ในอังกฤษ เวลส์ และไอร์แลนด์เหนือ
มาตรา 4(3) ตัดข้อต่อสู้นี้ถ้าผู้เสนอรู้หรือมีเหตุให้เชื่อว่าข้อความหมายถึงผู้เสียหาย และเป็นเท็จและหมิ่นประมาท ในคดี Milne v Express Newspapers [2004] EWCA Civ 664 ศาลอุทธรณ์อังกฤษเห็นพ้องกับการตีความของผู้พิพากษา Eady ซึ่งอธิบายวัตถุประสงค์ของกระบวนการนี้ว่า “to provide an exit route for journalists who have made a mistake and are willing to put their hands up and make amends” (เปิดทางออกให้ผู้สื่อข่าวที่ทำผิดพลาดและพร้อมยอมรับและแก้ไข) และข้อต่อสู้จะเสียไปเฉพาะผู้ที่กระทำโดยไม่สุจริต คือรู้ว่าข้อความไม่จริงหรือมีเหตุให้เชื่อว่าข้อความเป็นเท็จ23 เมื่อเทียบกับไทย คำขอโทษตามกฎหมายอังกฤษมีกลไกในตัวบทที่บอกผลต่อคดีไว้ล่วงหน้า ส่วนในไทย ผลของคำขอโทษต้องสร้างขึ้นด้วยบันทึกยอมความและการถอนคำร้องทุกข์
ญี่ปุ่น ประมวลกฎหมายแพ่ง มาตรา 723 บัญญัติว่าศาลอาจสั่งมาตรการที่เหมาะสมเพื่อฟื้นฟูชื่อเสียง “損害賠償に代えて、又は損害賠償とともに” (แทนค่าเสียหาย หรือพร้อมกับค่าเสียหาย) ตามคำขอของผู้เสียหาย24 โครงสร้างนี้เกือบตรงกับมาตรา 447 ของไทยที่ให้ศาลสั่งจัดการตามควร “แทนให้ใช้ค่าเสียหาย หรือทั้งให้ใช้ค่าเสียหายด้วยก็ได้” ศาลฎีกาญี่ปุ่นองค์คณะใหญ่ วินิจฉัยเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 1956 ว่าคำพิพากษาที่สั่งให้ลงประกาศขอโทษในหนังสือพิมพ์ ซึ่งมีเนื้อหาเพียงยอมรับความจริงของเหตุการณ์และแสดงความเสียใจ บังคับคดีโดยให้ผู้อื่นทำแทนได้ และไม่ขัดรัฐธรรมนูญมาตรา 19 ว่าด้วยเสรีภาพทางความคิดและมโนธรรม25 ผู้เขียนเห็นว่าคำวินิจฉัยนี้ช่วยอธิบายมาตรา 447 ของไทยได้ด้วย คำสั่งให้ขอโทษที่จำกัดเนื้อหาไว้ที่การยอมรับข้อเท็จจริงและการแสดงความเสียใจ เป็นมาตรการฟื้นฟูชื่อเสียงที่ศาลกำหนดได้ชัดและบังคับได้
งานวิจัยของ Robbennolt พบว่าคำขอโทษอาจช่วยให้โอกาสยุติข้อพิพาทดีขึ้น แต่ผลขึ้นกับลักษณะของคำขอโทษและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี ข้อถกเถียงที่ตามมาคือกฎหมายควรกันคำขอโทษออกจากการเป็นพยานหลักฐานหรือไม่ สำหรับไทยซึ่งไม่มีบทบัญญัติเช่นนั้น บันทึกยอมความเป็นเครื่องมือที่ทำให้คำขอโทษมีผลทางคดี
Robbennolt ตั้งต้นจากข้อสังเกตว่าวัฒนธรรมทางกฎหมายของสหรัฐอเมริกามักไม่ส่งเสริมการขอโทษ เพราะฝ่ายจำเลยกังวลว่าคำขอโทษจะถูกใช้เป็นคำยอมรับความรับผิด งานศึกษาเชิงประจักษ์ของเธอเปรียบเทียบคำขอโทษที่ยอมรับความรับผิด กับถ้อยคำที่เพียงแสดงความเห็นใจหรือคำขอโทษที่กฎหมายคุ้มครองไม่ให้รับฟัง และสรุปว่า “an apology may favorably impact the prospects for settlement but that attention must be paid to both the nature of the apologetic expression and the circumstances of the individual case” (คำขอโทษอาจส่งผลดีต่อโอกาสการยุติข้อพิพาท แต่ต้องคำนึงทั้งลักษณะของถ้อยคำขอโทษและข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี)26
Taft เขียนตอบงานนี้โดยอธิบายว่าตามหลักพยานหลักฐานแบบดั้งเดิม คำขอโทษที่ยอมรับความผิดจะเข้าสู่สำนวนในฐานะคำยอมรับที่เป็นผลร้ายต่อผู้กล่าว และมีความเคลื่อนไหวทางนิติบัญญัติเพื่อคุ้มครองคำขอโทษจากผลนี้ Taft อ่านงานของ Robbennolt ว่าคำขอโทษที่ยอมรับความผิดเพิ่มโอกาสการยุติข้อพิพาท ไม่ว่าคำขอโทษนั้นจะได้รับความคุ้มครองหรือไม่27
เมื่อนำกรอบนี้มาใช้กับคดีหมิ่นประมาทไทย ผู้เขียนเห็นว่าความเสียหายหลักคือความเข้าใจของผู้ที่ได้รับข้อความ คำขอโทษในช่องทางเดิมเป็นการเยียวยาที่ตรงกับความเสียหายนั้น และมีต้นทุนต่ำกว่าการดำเนินคดีจนถึงที่สุดสำหรับทั้งสองฝ่าย อุปสรรคอยู่ที่ฝ่ายผู้กระทำ ซึ่งกังวลว่าคำขอโทษจะกลายเป็นพยานเอกสารตามมาตรา 226 ขณะที่ผู้เสียหายยังไม่มีหน้าที่ต้องถอนคำร้องทุกข์ บันทึกยอมความที่ผูกคำขอโทษกับการถอนคำร้องทุกข์และการสละสิทธิทางแพ่งในคราวเดียว ช่วยลดความเสี่ยงของทั้งสองฝ่าย และทำให้คำขอโทษเกิดขึ้นได้จริง
เอกสยาม แอนด์ พาร์ทเนอร์ส ให้คำปรึกษาทั้งผู้เสียหายและผู้ถูกกล่าวหาในการร่างหนังสือขอให้ลบข้อความและขอโทษ หนังสือขอโทษ และบันทึกยอมความ งานว่าความในศาลดำเนินการโดยทีมทนายความที่ร่วมงาน ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานของกรณีนั้น
คำถามที่พบบ่อยเรื่องหนังสือขอโทษกรณีหมิ่นประมาท ได้แก่ ผลต่อคดีอาญาและคดีแพ่ง บันทึกไกล่เกลี่ยที่มีเงื่อนไข การใช้หนังสือขอโทษเป็นพยานหลักฐาน คำสั่งศาลให้ขอโทษหรือโฆษณาคำพิพากษา อายุความร้องทุกข์ การเรียกเงินพร้อมคำขอโทษ และระยะเวลาโพสต์ขอโทษ คำตอบอ้างตัวบทและคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตรวจกับฐานข้อมูลทางการแล้ว
ตัวบทประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 95 96 326 328 329 330 331 332 333 และ 337 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 35 39 126 226 และ 227 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 438 447 448 850 851 และ 852 ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (searchlaw.ocs.go.th) ฉบับปรับปรุงล่าสุด เมื่อ 12 พฤศจิกายน 2569 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2565 976/2567 และ 7256/2567 ตรวจกับฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา (deka.supremecourt.or.th) ตามวันที่ระบุในเชิงอรรถ กฎหมายและคำพิพากษาอังกฤษอ่านจาก legislation.gov.uk และ caselaw.nationalarchives.gov.uk กฎหมายและคำพิพากษาญี่ปุ่นอ่านจาก e-Gov 法令検索 และ courts.go.jp งานวิชาการตรวจบรรณานุกรมกับ Crossref และอ่านบทคัดย่อจาก repository.law.umich.edu ข้อความต่างประเทศที่แปลในเนื้อความเป็นคำแปลโดยผู้เขียน ไม่ใช่คำแปลทางการ
โทร · +66 81 654 5922 · contact@eksiamlegal.com · แอดไลน์ปรึกษา
ปรึกษาเรื่องหมิ่นประมาท
ไม่ว่าท่านอยู่ฝ่ายใดของคดีหมิ่นประมาท เราพร้อมรับฟังและช่วยประเมินแนวทาง
หากมีโพสต์ รีวิว หรือข้อความที่ทำให้ท่านหรือธุรกิจเสียชื่อเสียง ควรเก็บหลักฐานไว้ก่อนข้อความจะถูกแก้ไขหรือลบ และโปรดทราบว่าความผิดฐานหมิ่นประมาทต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
☎ โทรปรึกษา 081 654 5922หากได้รับหมายเรียก หนังสือบอกกล่าว หรือกังวลว่าข้อความที่โพสต์ไปแล้วอาจเป็นคดี การทบทวนข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานก่อนให้การหรือเจรจา จะช่วยให้ท่านเห็นทางเลือกได้ครบถ้วน
☎ โทรปรึกษา 081 654 5922ส่งรายละเอียดของเรื่องมาทางอีเมลได้โดยตรง แนบเอกสารประกอบได้ ไม่ต้องกรอกแบบฟอร์ม
contact@eksiamlegal.comจันทร์–ศุกร์ 09:00–18:00 · ข้อมูลของผู้ติดต่อเก็บเป็นความลับ