ด่าต่อหน้าสองคน ไม่มีคนอื่นได้ยิน เป็นหมิ่นประมาทไหม

ไม่เป็นหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 เพราะไม่มีการใส่ความต่อบุคคลที่สาม แต่ถ้าถ้อยคำเป็นการเหยียดหยามต่อหน้า อาจเป็นความผิดฐานดูหมิ่นซึ่งหน้าตามมาตรา 393 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

ด่าทางโทรศัพท์ ผิดหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นซึ่งหน้าไหม

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 วินิจฉัยว่าการด่าทางโทรศัพท์ขณะอยู่คนละอำเภอไม่ใช่ดูหมิ่นซึ่งหน้าตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393 และถ้าไม่มีผู้อื่นร่วมฟังก็ไม่ใช่การใส่ความต่อบุคคลที่สามตามมาตรา 326 แต่ถ้าผู้พูดนำเรื่องเดียวกันไปพูดให้ผู้อื่นฟัง การพูดครั้งนั้นอาจเป็นหมิ่นประมาท

อัดเสียงคนที่พูดใส่ร้ายเป็นหลักฐานได้ไหม

บันทึกเสียงอ้างเป็นพยานหลักฐานได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 หากไม่ได้เกิดจากการจูงใจ ขู่เข็ญ หรือหลอกลวง ถ้าได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ ศาลรับฟังได้เฉพาะเมื่อเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียตามมาตรา 226/1 ควรเก็บไฟล์ต้นฉบับโดยไม่ตัดต่อ

หมิ่นประมาทด้วยวาจาต้องแจ้งความภายในกี่เดือน

สามเดือน กำหนดนี้มาจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 และเริ่มนับเมื่อผู้เสียหายรู้ทั้งเรื่องที่ถูกพูดถึงและรู้ว่าใครเป็นผู้พูด ไม่ใช่วันที่มีการพูด ผู้ที่ทราบเรื่องภายหลังจากคนอื่นจึงควรจดไว้ว่าทราบเมื่อใดและจากผู้ใด

ถูกพูดใส่ร้ายเป็นเรื่องจริง ยังฟ้องได้หรือไม่

ในคดีอาญา มาตรา 326 ไม่มีองค์ประกอบเรื่องความเท็จ แต่ผู้พูดไม่ต้องรับโทษถ้าพิสูจน์ได้ว่าเรื่องที่พูดเป็นความจริงตามมาตรา 330 เว้นแต่เป็นเรื่องส่วนตัวที่การพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ส่วนคดีแพ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 ต้องเป็นข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง

หมิ่นประมาทด้วยวาจา ไม่มีหลักฐาน ฟ้องได้ไหม อัดเสียงใช้ได้หรือไม่

ปรับปรุงล่าสุด 12 พฤศจิกายน 2569

สาระสำคัญโดยสรุป

การพูดใส่ความผู้อื่นให้บุคคลที่สามฟัง เป็นหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 แม้ไม่มีโพสต์หรือข้อความเป็นลายลักษณ์อักษร โทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
การด่าต่อหน้าผู้เสียหายโดยไม่มีบุคคลที่สามรับรู้ ไม่เข้ามาตรา 326 แต่การดูหมิ่นซึ่งหน้าเป็นความผิดตามมาตรา 393
การด่าทางโทรศัพท์ขณะอยู่คนละอำเภอไม่ใช่ดูหมิ่นซึ่งหน้า ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 และจดหมายที่มุ่งให้ผู้เสียหายรู้เพียงคนเดียวไม่ใช่การใส่ความต่อบุคคลที่สาม ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516
คำพูดที่กระจายเสียง บันทึกเสียงแล้วเผยแพร่ หรือป่าวประกาศ อาจเป็นหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาตามมาตรา 328 ซึ่งมีโทษสูงกว่า
พยานบุคคลที่ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเองเป็นพยานหลักฐานตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 ส่วนผู้ที่ฟังต่อมาจากคนอื่นเป็นพยานบอกเล่าตามมาตรา 226/3
บันทึกเสียงใช้อ้างเป็นพยานได้ แต่ถ้าได้มาโดยมิชอบ ศาลรับฟังได้เฉพาะเมื่อเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียตามมาตรา 226/1
ต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96
การฟ้องแพ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 ต้องเป็นข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง และมีอายุความหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน

หมิ่นประมาทด้วยวาจาคือการพูดใส่ความผู้อื่นให้บุคคลที่สามฟัง โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้นั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 เช่นเดียวกับข้อความที่เขียน คดีที่ไม่มีคลิปหรือข้อความจึงยังดำเนินได้ หากมีพยานบุคคลที่ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเอง และผู้เสียหายร้องทุกข์ภายในสามเดือนตามมาตรา 96

สารบัญ

หมิ่นประมาทด้วยวาจาคืออะไร ผิดกฎหมายมาตราใด
ด่าต่อหน้ากับพูดใส่ร้ายลับหลัง ต่างกันอย่างไร
ด่าทางโทรศัพท์หรือพูดกับผู้เสียหายคนเดียว ผิดหมิ่นประมาทไหม
พูดผ่านไมโครโฟน ไลฟ์สด หรือคลิปเสียง เป็นมาตรา 328 เมื่อใด
หมิ่นประมาทด้วยวาจาไม่มีหลักฐาน ฟ้องได้ไหม
พยานที่ได้ยินเองกับพยานบอกเล่า
อัดเสียงเป็นหลักฐานหมิ่นประมาทได้ไหม
แจ้งความหมิ่นประมาทด้วยวาจาภายในกี่เดือน
ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหายจากคำพูดได้หรือไม่
ถูกกล่าวหาว่าพูดหมิ่นประมาท ข้อต่อสู้มีอะไรบ้าง
ลำดับการเตรียมเรื่องเมื่อถูกพูดใส่ร้าย
กฎหมายเปรียบเทียบ: อังกฤษ เยอรมนี และญี่ปุ่นว่าด้วยหมิ่นประมาทด้วยวาจา
นิติเศรษฐศาสตร์: ทำไมคำพูดพิสูจน์ยากกว่าข้อความที่เขียน
คำถามที่พบบ่อย

หมิ่นประมาทด้วยวาจาคืออะไร ผิดกฎหมายมาตราใด

หมิ่นประมาทด้วยวาจาคือการพูดยืนยันข้อเท็จจริงในทางเสียหายเกี่ยวกับผู้อื่นให้บุคคลที่สามฟัง เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 โทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตรา 326 ไม่ได้จำกัดวิธีการ คำพูดจึงเป็นความผิดได้เช่นเดียวกับข้อความที่เขียนหรือโพสต์

มาตรา 326 บัญญัติว่า “ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท”¹ ตัวบทกำหนดองค์ประกอบไว้สามประการ คือ มีการใส่ความผู้อื่น การใส่ความนั้นกระทำต่อบุคคลที่สาม และถ้อยคำน่าจะทำให้ผู้ถูกใส่ความเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ตัวบทไม่ได้กล่าวถึงรูปแบบของการใส่ความเลย การพูดในวงสนทนา การเล่าให้เพื่อนร่วมงานฟัง หรือการพูดกับลูกค้าของผู้เสียหาย จึงอยู่ในมาตรานี้ได้ทั้งสิ้น

คำว่า “ใส่ความ” หมายถึงการกล่าวยืนยันข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผู้อื่น เช่น พูดว่าผู้หนึ่งยักยอกเงินของบริษัท มีความสัมพันธ์นอกสมรส หรือเคยต้องโทษจำคุก ถ้อยคำเหล่านี้บอกเล่าเรื่องที่ผู้ฟังอาจเชื่อและเปลี่ยนท่าทีต่อผู้ถูกกล่าวถึง ต่างจากคำด่าหยาบคายที่ไม่ได้เล่าเรื่องใด ความแตกต่างนี้อธิบายพร้อมแนวคำพิพากษาศาลฎีกาไว้ในบทความ ดูหมิ่นซึ่งหน้า มาตรา 393 ในทางปฏิบัติ ผู้เสียหายควรจดถ้อยคำที่ได้ยินให้ใกล้เคียงคำพูดจริงที่สุด เพราะการวินิจฉัยว่าเป็นการใส่ความหรือไม่ ขึ้นกับถ้อยคำและบริบทของการพูดในแต่ละครั้ง

ข้อความที่ว่า “น่าจะทำให้” เสียชื่อเสียง แสดงว่ากฎหมายไม่ได้กำหนดให้ผู้เสียหายต้องพิสูจน์ว่าชื่อเสียงเสียหายไปแล้วจริง เพียงถ้อยคำมีลักษณะที่วิญญูชนผู้ฟังน่าจะเข้าใจผู้ถูกกล่าวถึงในทางเสียหายก็เพียงพอ ผู้เสียหายจึงไม่ต้องรอให้ผลร้ายเกิดขึ้นก่อนจึงดำเนินคดี

ด่าต่อหน้ากับพูดใส่ร้ายลับหลัง ต่างกันอย่างไร

ด่าต่อหน้าผู้เสียหายเพียงสองคนไม่เป็นหมิ่นประมาทตามมาตรา 326 เพราะไม่มีบุคคลที่สามรับรู้ แต่การดูหมิ่นซึ่งหน้าเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393 ส่วนการพูดใส่ร้ายลับหลังให้ผู้อื่นฟังเป็นมาตรา 326 ถ้ามีผู้อื่นยืนฟังอยู่ขณะด่าต่อหน้าและถ้อยคำเป็นการใส่ความ อาจเข้าทั้งสองฐานความผิด

มาตรา 393 บัญญัติว่า “ผู้ใดดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้าหรือด้วยการโฆษณา ต้องระวางโทษ จำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ”² ความผิดนี้มุ่งคุ้มครองเกียรติของผู้เสียหายจากการเหยียดหยามต่อหน้า จึงไม่ต้องมีบุคคลที่สาม ส่วนมาตรา 326 มุ่งคุ้มครองชื่อเสียงในสายตาผู้อื่น บุคคลที่สามจึงเป็นองค์ประกอบที่ขาดไม่ได้

สถานการณ์	ฐานความผิดที่ต้องพิจารณา	ประเด็นที่ต้องพิสูจน์
ด่าด้วยคำหยาบต่อหน้าผู้เสียหาย ไม่มีผู้อื่นอยู่	ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393	ถ้อยคำเป็นการเหยียดหยามและกระทำซึ่งหน้า
ด่าหรือกล่าวหาผู้เสียหายทางโทรศัพท์ ไม่มีผู้อื่นฟัง	ไม่ใช่ซึ่งหน้าตามมาตรา 393 และไม่มีบุคคลที่สามตามมาตรา 326	ผู้พูดมุ่งให้บุคคลที่สามรับรู้ถ้อยคำหรือไม่
เล่าเรื่องเสียหายของผู้เสียหายให้เพื่อนร่วมงานฟังลับหลัง	มาตรา 326	มีการยืนยันข้อเท็จจริง บุคคลที่สามได้ยิน และถ้อยคำน่าจะทำให้เสียชื่อเสียง
กล่าวหาผู้เสียหายต่อหน้าที่ประชุมหรือฝูงชน	มาตรา 326 และอาจเป็นมาตรา 393 ด้วย	ผู้อยู่ในที่นั้นได้ยินถ้อยคำ และถ้อยคำมีทั้งการใส่ความและการเหยียดหยาม
พูดผ่านเครื่องขยายเสียง ไลฟ์สด หรือคลิปเสียงที่เผยแพร่	มาตรา 328	วิธีการเข้าลักษณะการโฆษณาตามตัวบท

ตารางนี้เป็นกรอบเริ่มต้นสำหรับจัดข้อเท็จจริง ไม่ใช่ข้อสรุปของคดีใดคดีหนึ่ง ฐานความผิดที่ใช้จริงขึ้นกับถ้อยคำ ผู้ที่ได้ยิน และพยานหลักฐานที่นำสืบได้

ด่าทางโทรศัพท์หรือพูดกับผู้เสียหายคนเดียว ผิดหมิ่นประมาทไหม

ถ้อยคำที่ผู้พูดมุ่งให้ผู้เสียหายรับรู้เพียงคนเดียวไม่เป็นหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 เพราะไม่ได้ใส่ความต่อบุคคลที่สาม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516 วางหลักนี้ไว้ในคดีจดหมาย ส่วนการด่าทางโทรศัพท์ขณะอยู่คนละอำเภอไม่ใช่ดูหมิ่นซึ่งหน้าตามมาตรา 393 ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 การด่าทางโทรศัพท์โดยไม่มีผู้อื่นฟังจึงอาจไม่เป็นความผิดทั้งสองฐาน

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13173/2558 เป็นตัวอย่างของการดูหมิ่นด้วยวาจาซึ่งหน้า จำเลยด่าผู้เสียหายว่า “ก็ผู้หญิงชั่ว” พร้อมมองไปที่ผู้เสียหาย ศาลฎีกาให้ความหมายว่า “การดูหมิ่นผู้อื่น หมายถึง การดูถูกเหยียดหยาม สบประมาทหรือทำให้อับอาย” และวินิจฉัยว่าถ้อยคำนั้นเป็นการดูหมิ่นผู้เสียหายอันเป็นความผิดตามมาตรา 393³ คดีนี้แสดงว่าคำด่าที่ไม่ได้เล่าเรื่องใดก็เป็นความผิดได้ แต่เป็นความผิดฐานดูหมิ่น ไม่ใช่ฐานหมิ่นประมาท

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 เป็นคดีที่จำเลยด่าผู้เสียหายทางโทรศัพท์ขณะทั้งสองฝ่ายอยู่คนละอำเภอ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า “ถ้าเป็นการกล่าวด้วยวาจา ผู้กระทำต้องกล่าวซึ่งหน้าผู้เสียหาย เพราะบทบัญญัติมาตรานี้มีเจตนารมณ์ป้องกันเหตุร้ายที่อาจเข้าถึงตัวกันทันทีที่มีการกล่าว” ข้อเท็จจริงจึงไม่เข้าองค์ประกอบความผิดฐานดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้า และพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์ภาค 8 ที่ยกฟ้อง⁴ ตามแนวคำพิพากษานี้ การได้ยินเสียงกันในเวลาเดียวกันยังไม่พอ คู่กรณีต้องอยู่ในสภาพที่อาจปะทะกันได้ทันที

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516 วินิจฉัยเรื่องบุคคลที่สามไว้ในคดีจดหมาย จำเลยส่งจดหมายที่มีข้อความหมิ่นประมาททางไปรษณีย์ลงทะเบียนถึงโจทก์โดยตรง ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการแสดงเจตนา “ว่าจะให้โจทก์เท่านั้นทราบข้อความในจดหมาย มิใช่เจตนาเป็นการใส่ความโจทก์ต่อบุคคลที่สาม” แม้เสมียนของโจทก์จะทราบข้อความด้วย ก็เป็นเรื่องนอกเหนือเจตนาของจำเลย การกระทำจึงไม่เป็นความผิดตามมาตรา 326 และ 328 และเมื่อจดหมายถึงโจทก์ต่างวันเวลากับที่ส่ง ก็ไม่เป็นการดูหมิ่นซึ่งหน้าตามมาตรา 393⁵

ผู้เขียนเห็นว่าหลักเรื่องเจตนาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516 ใช้อธิบายคำพูดได้เช่นกัน คำถามสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่ว่ามีผู้อื่นบังเอิญได้ยินหรือไม่เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่าผู้พูดพูดเพื่อให้บุคคลที่สามรับรู้หรือไม่ การโทรศัพท์ด่าผู้เสียหายเพียงคนเดียวมีลักษณะใกล้กับคดีจดหมายนี้ ส่วนการพูดผ่านลำโพงโทรศัพท์โดยรู้ว่ามีผู้อื่นฟังอยู่ หรือการพูดในวงสนทนา แสดงเจตนาให้บุคคลที่สามรับรู้ได้ชัดกว่า ข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของผู้เขียนจากหลักในคดีจดหมาย ไม่ใช่ข้อความในคำพิพากษา ผู้ที่ถูกด่าทางโทรศัพท์ควรจดวันเวลาและถ้อยคำไว้ เพราะถ้าผู้พูดนำเรื่องเดียวกันไปพูดต่อผู้อื่นภายหลัง บันทึกนี้ช่วยแสดงลำดับเหตุการณ์

พูดผ่านไมโครโฟน ไลฟ์สด หรือคลิปเสียง เป็นมาตรา 328 เมื่อใด

คำพูดหมิ่นประมาทเป็นการโฆษณาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 เมื่อกระทำด้วยแผ่นเสียงหรือสิ่งบันทึกเสียง โดยการกระจายเสียง หรือโดยการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น โทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินสองแสนบาท การพูดในวงสนทนาธรรมดาไม่เข้ามาตรานี้ แต่การพูดผ่านช่องทางที่ส่งถ้อยคำถึงคนจำนวนมากอาจเข้า

มาตรา 328 บัญญัติว่า “ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกอักษร กระทำโดยการกระจายเสียง หรือการกระจายภาพ หรือโดยกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท”⁶ ตัวบทระบุวิธีที่เกี่ยวกับเสียงไว้สามแบบ คือ แผ่นเสียงหรือสิ่งบันทึกเสียง การกระจายเสียง และการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น

เมื่อเทียบสถานการณ์ที่พบบ่อย การพูดผ่านรถแห่หรือเครื่องขยายเสียงในที่สาธารณะ การพูดในรายการวิทยุ การไลฟ์สดที่เปิดให้คนทั่วไปเข้าชม และการอัดคลิปเสียงแล้วส่งต่อในวงกว้าง มีลักษณะของการกระจายเสียงหรือสิ่งบันทึกเสียงตามตัวบท ส่วนการพูดในห้องประชุมของบริษัท การคุยในวงอาหาร หรือการโทรศัพท์คุยกับคนหนึ่งคน เป็นการใส่ความต่อบุคคลที่สามตามมาตรา 326 ความผิดตามมาตรา 328 เป็นเหตุเพิ่มโทษ องค์ประกอบของมาตรา 326 จึงต้องครบก่อนเสมอ เรื่องการโฆษณาบนสื่อสังคมออนไลน์อธิบายไว้ในบทความ หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา มาตรา 328

หมิ่นประมาทด้วยวาจาไม่มีหลักฐาน ฟ้องได้ไหม

ฟ้องได้ หากมีพยานบุคคลที่ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเอง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 ให้อ้างพยานวัตถุ พยานเอกสาร หรือพยานบุคคลเป็นพยานหลักฐานได้ คำเบิกความของผู้ที่ได้ยินจึงเป็นหลักฐาน แต่ศาลจะลงโทษได้เมื่อแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงตามมาตรา 227 ความสงสัยตามสมควรเป็นประโยชน์แก่จำเลย

คำว่า “ไม่มีหลักฐาน” ที่ผู้เสียหายมักใช้ หมายถึงไม่มีคลิป ภาพหน้าจอ หรือข้อความเป็นลายลักษณ์อักษร แต่ในทางกฎหมาย พยานหลักฐานมีมากกว่านั้น มาตรา 226 บัญญัติว่า “พยานวัตถุ พยานเอกสาร หรือพยานบุคคลซึ่งน่าจะพิสูจน์ได้ว่าจำเลยมีผิดหรือบริสุทธิ์ ให้อ้างเป็นพยานหลักฐานได้ แต่ต้องเป็นพยานชนิดที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกหลวงหรือโดยมิชอบประการอื่น”⁷ บุคคลที่สามที่ได้ยินการใส่ความเป็นทั้งองค์ประกอบของความผิดและพยานสำคัญของคดีในเวลาเดียวกัน คดีหมิ่นประมาทด้วยวาจาจึงมีพยานบุคคลอยู่ในตัวเสมอ ปัญหาอยู่ที่พยานผู้นั้นยินดีมาเบิกความหรือไม่ และจำถ้อยคำได้แม่นยำเพียงใด

เมื่อคดีเข้าสู่ศาล มาตรา 227 วางหลักการชั่งน้ำหนักไว้ว่า “ให้ศาลใช้ดุลพินิจวินิจฉัยชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานทั้งปวง อย่าพิพากษาลงโทษจนกว่าจะแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงและจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดนั้น” และวรรคสองให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยตามสมควรให้จำเลย⁸ กฎหมายไม่ได้กำหนดจำนวนพยานขั้นต่ำ พยานปากเดียวที่เบิกความสอดคล้องและไม่มีเหตุระแวงอาจเพียงพอ ขณะที่พยานหลายปากที่เบิกความขัดกันเรื่องถ้อยคำ เวลา หรือสถานที่ อาจทำให้ศาลไม่แน่ใจ สิ่งที่ทำให้คำเบิกความมีน้ำหนักจึงได้แก่ ความใกล้ชิดของพยานกับเหตุการณ์ ความสอดคล้องระหว่างพยานแต่ละปาก การบันทึกเหตุการณ์ไว้ตั้งแต่ต้น และการไม่มีส่วนได้เสียกับคู่ความ

ผู้เสียหายมีอำนาจฟ้องคดีอาญาต่อศาลเองตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 28 และในคดีที่ราษฎรเป็นโจทก์ ศาลต้องไต่สวนมูลฟ้องตามมาตรา 162 (1)⁹ ชั้นไต่สวนมูลฟ้องจึงเป็นจุดแรกที่พยานผู้ได้ยินถ้อยคำต้องมาเบิกความ ส่วนทางร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน พยานผู้นั้นจะเป็นผู้ให้ถ้อยคำในชั้นสอบสวน ทั้งสองทางต้องอาศัยพยานบุคคลที่ระบุตัวได้ ผู้เสียหายจึงควรบันทึกชื่อและช่องทางติดต่อของผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์ไว้ตั้งแต่วันแรก

พยานที่ได้ยินเองกับพยานบอกเล่า

พยานที่มีน้ำหนักในคดีหมิ่นประมาทด้วยวาจาคือผู้ที่ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเอง ผู้ที่ทราบเรื่องจากการเล่าต่อเป็นพยานบอกเล่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226/3 ซึ่งศาลห้ามรับฟัง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นเรื่องความน่าเชื่อถือหรือเหตุจำเป็นตามวรรคสอง

มาตรา 226/3 วรรคหนึ่งนิยามว่า “ข้อความซึ่งเป็นการบอกเล่าที่พยานบุคคลใดนำมาเบิกความต่อศาลหรือที่บันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุอื่นใดซึ่งอ้างเป็นพยานหลักฐานต่อศาล หากนำเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ให้ถือเป็นพยานบอกเล่า” และวรรคสองห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานบอกเล่า เว้นแต่ตามสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และข้อเท็จจริงแวดล้อมน่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือมีเหตุจำเป็นเพราะไม่สามารถนำผู้ที่ได้ยินด้วยตนเองมาเป็นพยานได้¹⁰

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ ผู้เสียหายทราบจากเพื่อนว่ามีผู้หนึ่งพูดใส่ร้ายตนในงานเลี้ยง หากผู้เสียหายเบิกความเองว่า “เพื่อนเล่าให้ฟังว่าจำเลยพูดเช่นนั้น” คำเบิกความนี้เป็นพยานบอกเล่า พยานที่ต้องนำมาสืบคือเพื่อนผู้ได้ยินเอง หรือแขกคนอื่นในงาน ผู้เสียหายจึงควรขอให้ผู้ที่ได้ยินโดยตรงบันทึกถ้อยคำ วัน เวลา สถานที่ และผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์ ลงนามและลงวันที่ไว้ บันทึกนี้ไม่แทนการมาเบิกความ แต่ช่วยให้พยานจำรายละเอียดได้ตรงกับที่รับรู้ในวันเกิดเหตุ

ผู้เขียนเห็นว่าควรแยกให้ชัดว่าข้อความใดนำเสนอเพื่อพิสูจน์อะไร ตามถ้อยคำของมาตรา 226/3 ข้อความจะเป็นพยานบอกเล่าเมื่อนำเสนอ “เพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น” ในคดีหมิ่นประมาท โจทก์ไม่ได้นำถ้อยคำของจำเลยมาพิสูจน์ว่าเรื่องที่จำเลยพูดเป็นความจริง แต่นำมาพิสูจน์ว่าจำเลยพูดถ้อยคำนั้นต่อบุคคลที่สาม พยานที่ได้ยินจำเลยพูดเองจึงเบิกความถึงสิ่งที่ตนรับรู้โดยตรง ส่วนการที่บุคคลที่สามเล่าต่ออีกทอดหนึ่งยังเป็นการบอกเล่าตามนิยาม

อัดเสียงเป็นหลักฐานหมิ่นประมาทได้ไหม

บันทึกเสียงอ้างเป็นพยานหลักฐานได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 หากไม่ได้เกิดจากการจูงใจ ขู่เข็ญ หลอกลวง หรือโดยมิชอบ ถ้าศาลเห็นว่าพยานหลักฐานได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ มาตรา 226/1 ห้ามรับฟัง เว้นแต่การรับฟังเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย

มาตรา 226/1 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า “ในกรณีที่ความปรากฏแก่ศาลว่า พยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานนั้น เว้นแต่การรับฟังพยานหลักฐานนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสีย” และวรรคสองกำหนดปัจจัยที่ศาลต้องคำนึง ได้แก่ คุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญและความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐาน พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิด ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ และผู้กระทำการโดยมิชอบได้รับการลงโทษหรือไม่¹¹

สองมาตรานี้ทำงานต่างกัน มาตรา 226 ตัดพยานที่ “เกิดขึ้น” จากการจูงใจ คำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หรือหลอกลวง เช่น ถ้อยคำที่ผู้บันทึกหลอกล่อให้อีกฝ่ายพูด ส่วนมาตรา 226/1 ใช้กับพยานที่เกิดขึ้นโดยชอบ แต่ได้มาด้วยการกระทำโดยมิชอบ และเปิดให้ศาลชั่งประโยชน์กับผลเสีย บันทึกเสียงที่ผู้เสียหายบันทึกขณะอยู่ในเหตุการณ์ โดยไม่ได้ชักนำให้อีกฝ่ายพูดถ้อยคำใด ย่อมแตกต่างจากบันทึกที่ได้จากการแอบวางเครื่องบันทึกในที่ส่วนตัวของผู้อื่น ศาลจะพิจารณาวิธีได้มาของบันทึกแต่ละชิ้นตามพฤติการณ์

บันทึกเสียงมีประโยชน์มากที่สุดเมื่อใช้คู่กับพยานบุคคล บันทึกแสดงถ้อยคำที่พูดจริง ส่วนพยานบุคคลยืนยันว่าเสียงในบันทึกเป็นของผู้ใด บันทึกนั้นทำขึ้นเมื่อใด และมีบุคคลที่สามอยู่ในเหตุการณ์ ควรเก็บไฟล์ต้นฉบับจากอุปกรณ์ที่บันทึกไว้โดยไม่ตัดต่อ จดวันเวลาที่บันทึก และทำสำเนาสำรอง เพราะการแก้ไขไฟล์อาจทำให้อีกฝ่ายโต้แย้งความถูกต้องได้ วิธีเก็บพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์อธิบายไว้ในบทความ เก็บหลักฐานหมิ่นประมาทออนไลน์อย่างไรให้มีน้ำหนัก

ข้อควรระวังอีกประการหนึ่ง คือ การนำบันทึกเสียงที่มีถ้อยคำใส่ความไปเผยแพร่ต่อสาธารณะเอง ไม่ใช่วิธีพิสูจน์ความผิด บันทึกเสียงควรมอบให้พนักงานสอบสวนหรือยื่นต่อศาลตามกระบวนการ เพื่อไม่ให้ผู้เสียหายต้องตอบคำถามเพิ่มเติมว่าทำไมจึงเผยแพร่ถ้อยคำนั้นต่อคนจำนวนมาก

แจ้งความหมิ่นประมาทด้วยวาจาภายในกี่เดือน

ต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 เพราะหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ตามมาตรา 333 และสำหรับความผิดตามมาตรา 326 ต้องฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในห้าปีนับแต่วันกระทำความผิดตามมาตรา 95 (4)

มาตรา 96 บัญญัติว่า “ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ” และมาตรา 95 (4) กำหนดอายุความห้าปีสำหรับความผิดที่มีโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี ซึ่งรวมโทษตามมาตรา 326¹² ความผิดฐานหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ตามมาตรา 333 ซึ่งบัญญัติว่า “ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้”¹³

คดีหมิ่นประมาทด้วยวาจามีลักษณะเฉพาะเรื่องวันเริ่มนับ ผู้เสียหายมักไม่ได้อยู่ในวงสนทนา และทราบเรื่องภายหลังจากผู้ที่ได้ยิน กำหนดสามเดือนจึงเริ่มนับเมื่อผู้เสียหายรู้ทั้งเรื่องและตัวผู้พูด ไม่ใช่วันที่มีการพูด ผู้เสียหายควรบันทึกว่าตนทราบเรื่องเมื่อใดและจากผู้ใด เพราะวันที่รู้เรื่องจะเป็นประเด็นข้อต่อสู้ของอีกฝ่าย

คำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (7) คือการที่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำความผิด “จะรู้ตัวผู้กระทำความผิดหรือไม่ก็ตาม” และต้องกล่าวหาโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ¹⁴ การไปลงบันทึกประจำวันไว้เป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีเจตนาให้ดำเนินคดี จึงอาจไม่ใช่คำร้องทุกข์ตามมาตรา 2 (7) และไม่ทำให้พ้นกำหนดสามเดือนตามมาตรา 96 รายละเอียดเรื่องการร้องทุกข์และการฟ้องเองอยู่ในบทความ แจ้งความหมิ่นประมาทได้ไหม และต้องแจ้งภายในกี่เดือน และเมื่อคู่กรณีตกลงกันได้ ผลของการยอมความอธิบายไว้ในบทความ ยอมความคดีหมิ่นประมาท

ฟ้องแพ่งเรียกค่าเสียหายจากคำพูดได้หรือไม่

ฟ้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 เมื่อผู้พูดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง เป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือทางทำมาหาได้ของผู้อื่น ศาลอาจสั่งให้ทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดีตามมาตรา 447 และต้องฟ้องภายในหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้ต้องรับผิดตามมาตรา 448

มาตรา 423 วรรคหนึ่งให้ผู้ที่ “กล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง” จนเป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของบุคคลอื่น หรือแก่ทางทำมาหาได้หรือทางเจริญของเขา ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน แม้ผู้นั้นไม่รู้ว่าข้อความไม่จริง หากควรจะรู้ได้¹⁵ คำว่า “กล่าว” ครอบคลุมการพูด ความรับผิดทางแพ่งจึงเกิดจากคำพูดได้เช่นเดียวกับข้อความที่เขียน และผู้ที่พูดต่อข่าวลือโดยไม่ตรวจสอบก็อาจต้องรับผิด หากพฤติการณ์แสดงว่าควรรู้ได้ว่าข้อความนั้นไม่จริง

ความแตกต่างสำคัญจากคดีอาญา คือ มาตรา 423 ต้องเป็นข้อความ “อันฝ่าฝืนต่อความจริง” ขณะที่มาตรา 326 ไม่มีองค์ประกอบเรื่องความเท็จ ผู้เสียหายที่ฟ้องแพ่งจึงต้องพร้อมแสดงว่าเรื่องที่ถูกพูดไม่เป็นความจริง ส่วนการเยียวยา มาตรา 447 ให้ศาลสั่งให้ผู้ทำละเมิดจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงกลับคืนดี แทนหรือพร้อมกับค่าเสียหาย และมาตรา 448 วรรคหนึ่งกำหนดอายุความหนึ่งปีนับแต่วันที่ผู้ต้องเสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หรือสิบปีนับแต่วันทำละเมิด¹⁶ หลักการกำหนดค่าเสียหายอธิบายไว้ในบทความ ฟ้องหมิ่นประมาทเรียกค่าเสียหายได้เท่าไร

สำหรับคำพูดที่ไม่ได้ถูกบันทึกไว้ การหาข้อยุติด้วยหนังสือขอให้ยุติการกล่าวหาและแก้ไขความเข้าใจต่อผู้ที่ได้ยิน อาจตรงกับเป้าหมายของผู้เสียหายมากกว่าการฟ้องคดี โดยเฉพาะเมื่อผู้พูดและผู้เสียหายยังต้องทำงานหรืออยู่อาศัยร่วมกัน การเลือกแนวทางควรพิจารณาจากน้ำหนักพยาน ความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง และกำหนดเวลาที่เหลืออยู่

ถูกกล่าวหาว่าพูดหมิ่นประมาท ข้อต่อสู้มีอะไรบ้าง

ผู้ถูกกล่าวหาว่าพูดหมิ่นประมาทอาจต่อสู้ว่าไม่ได้พูดถ้อยคำนั้น ไม่มีบุคคลที่สามได้ยิน ถ้อยคำเป็นความเห็นโดยสุจริตตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 เรื่องที่พูดเป็นความจริงและพิสูจน์ได้ตามมาตรา 330 หรือเป็นการพูดในกระบวนพิจารณาคดีในศาลตามมาตรา 331 และศาลต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227

มาตรา 329 บัญญัติว่าผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต “(๑) เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม (๒) ในฐานะเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติการตามหน้าที่ (๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ (๔) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท”¹⁷ กรณีที่อาจยกข้อยกเว้นข้อ (๑) ขึ้นต่อสู้ ได้แก่ การพูดเพื่อป้องกันส่วนได้เสียของตนต่อผู้ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนั้นโดยตรง เช่น ผู้ที่ถูกโกงเล่าเหตุการณ์ต่อผู้ที่มีอำนาจแก้ไขปัญหา ความสุจริตและขอบเขตของผู้ฟังเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลวินิจฉัยเป็นรายคดี

มาตรา 330 ให้ผู้ถูกหาว่ากระทำความผิดไม่ต้องรับโทษ ถ้าพิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทเป็นความจริง แต่ห้ามพิสูจน์ถ้าเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัวและการพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ส่วนมาตรา 331 คุ้มครองคู่ความหรือทนายความของคู่ความที่แสดงความคิดเห็นหรือข้อความในกระบวนพิจารณาคดีในศาลเพื่อประโยชน์แก่คดีของตน¹⁸ ข้อต่อสู้เรื่องความจริงอธิบายเพิ่มเติมไว้ในบทความ โพสต์เรื่องจริง ผิดหมิ่นประมาทไหม

ในคดีที่อาศัยพยานบุคคลเป็นหลัก ข้อต่อสู้ด้านข้อเท็จจริงมีความสำคัญไม่น้อยกว่าข้อต่อสู้ทางกฎหมาย ผู้ถูกกล่าวหาควรรวบรวมว่าในวันเวลาที่อ้างตนอยู่ที่ใด ผู้ใดอยู่ในเหตุการณ์บ้าง พยานฝ่ายผู้เสียหายมีความสัมพันธ์หรือข้อพิพาทกับตนหรือไม่ และถ้อยคำที่อ้างเปลี่ยนไปในแต่ละครั้งที่เล่าหรือไม่ เมื่อได้รับหมายเรียก สิทธิในชั้นสอบสวนอธิบายไว้ในบทความ ถูกแจ้งความหมิ่นประมาท สิทธิของผู้ต้องหาและข้อต่อสู้

ลำดับการเตรียมเรื่องเมื่อถูกพูดใส่ร้าย

เมื่อถูกพูดใส่ร้าย ผู้เสียหายควรบันทึกถ้อยคำ วัน เวลา สถานที่ และผู้ที่ได้ยินโดยเร็ว ขอให้พยานที่ได้ยินเองบันทึกความจำไว้ เก็บบันทึกเสียงต้นฉบับถ้ามี ตรวจกำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 และไม่ตอบโต้ด้วยถ้อยคำที่อาจเป็นความผิดตามมาตรา 326 หรือ 393 เสียเอง

จดถ้อยคำให้ใกล้คำพูดจริงที่สุด ระบุวัน เวลา สถานที่ ผู้พูด และผู้ที่ได้ยิน ภายในวันเดียวกันหรือโดยเร็วที่สุด
ระบุพยานที่ได้ยินด้วยตนเอง บันทึกชื่อและช่องทางติดต่อ แยกผู้ที่ได้ยินเองออกจากผู้ที่ทราบจากการเล่าต่อ
ขอให้พยานบันทึกความจำ เป็นลายลักษณ์อักษร ลงวันที่และลงนาม ไม่ชี้นำถ้อยคำ
เก็บพยานหลักฐานอื่นที่มี เช่น บันทึกเสียงต้นฉบับ ข้อความที่ผู้ได้ยินส่งมาแจ้งเหตุ และเอกสารที่แสดงผลกระทบ เช่น การยกเลิกสัญญาหรือการถูกตั้งกรรมการสอบ
ตรวจกำหนดเวลา นับสามเดือนจากวันที่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้พูด และหนึ่งปีสำหรับการฟ้องแพ่ง
เลือกแนวทาง ระหว่างร้องทุกข์ ฟ้องเอง ฟ้องแพ่ง หรือส่งหนังสือให้ยุติการกล่าวหา โดยพิจารณาจากน้ำหนักพยานและเป้าหมายของผู้เสียหาย

ลำดับนี้ใช้กับผู้เสียหายเป็นหลัก ผู้ที่ถูกกล่าวหาควรเริ่มจากการบันทึกข้อเท็จจริงฝั่งตนในลักษณะเดียวกัน และไม่ติดต่อพยานของอีกฝ่ายเพื่อขอให้เปลี่ยนคำ เพราะอาจถูกยกเป็นพฤติการณ์ในทางเสียหายแก่ตน

กฎหมายเปรียบเทียบ: อังกฤษ เยอรมนี และญี่ปุ่นว่าด้วยหมิ่นประมาทด้วยวาจา

กฎหมายอังกฤษแยกหมิ่นประมาทด้วยวาจา (slander) ออกจากการหมิ่นประมาทที่บันทึกไว้ (libel) และกำหนดเกณฑ์ความเสียหายร้ายแรงไว้ใน Defamation Act 2013 มาตรา 1 กฎหมายเยอรมันใช้หลักเดียวกันกับทุกวิธีการแต่เพิ่มโทษเมื่อกระทำต่อสาธารณะ ส่วนประมวลกฎหมายอาญาญี่ปุ่น (刑法) มาตรา 230 กำหนดให้ต้องกระทำโดยเปิดเผยต่อสาธารณะ ซึ่งต่างจากมาตรา 326 ของไทย

อังกฤษและเวลส์ ความผิดอาญาฐาน defamatory libel ตามกฎหมายคอมมอนลอว์ถูกยกเลิกโดย Coroners and Justice Act 2009 มาตรา 73¹⁹ คดีหมิ่นประมาทจึงเป็นคดีแพ่ง และแยกประเภทเป็น libel สำหรับข้อความในรูปถาวร กับ slander สำหรับคำพูด Defamation Act 2013 มาตรา 1(1) วางเกณฑ์ว่าข้อความจะเป็นการหมิ่นประมาทได้ต่อเมื่อการเผยแพร่ก่อหรือน่าจะก่อ “serious harm” (ความเสียหายร้ายแรง) ต่อชื่อเสียงของโจทก์ และมาตรา 14 ยกเลิก Slander of Women Act 1891 และกำหนดว่าคำพูดที่กล่าวหาว่าผู้อื่นเป็นโรคติดต่อไม่ก่อสิทธิฟ้อง slander เว้นแต่ก่อความเสียหายพิเศษ (special damage)²⁰ แนวทางของอังกฤษสะท้อนว่าคำพูดที่ไม่มีบันทึกถูกมองว่าแพร่กระจายในวงจำกัดกว่า กฎหมายจึงตั้งเงื่อนไขก่อนให้ฟ้องได้

เยอรมนี ประมวลกฎหมายอาญาเยอรมัน § 186 (üble Nachrede การกล่าวร้าย) ลงโทษผู้ที่ยืนยันหรือเผยแพร่ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผู้อื่นซึ่งเหมาะที่จะทำให้ผู้นั้นถูกดูแคลน เว้นแต่ข้อเท็จจริงนั้น “erweislich wahr” (พิสูจน์ได้ว่าจริง) และเพิ่มโทษเมื่อกระทำต่อสาธารณะ ในที่ประชุม หรือโดยเผยแพร่เนื้อหา ส่วน § 187 (Verleumdung การใส่ร้าย) ใช้กับผู้ที่รู้อยู่แล้วว่าข้อเท็จจริงที่ตนพูดไม่จริง²¹ กฎหมายเยอรมันไม่แยกคำพูดออกจากข้อความเขียน แต่แยกตามระดับการเผยแพร่และความรู้ของผู้พูด ซึ่งใกล้กับโครงสร้างมาตรา 326 และ 328 ของไทย

ญี่ปุ่น ประมวลกฎหมายอาญาญี่ปุ่น (刑法) มาตรา 230 วรรคหนึ่ง ลงโทษผู้ที่ “公然と” (โดยเปิดเผยต่อสาธารณะ) ยกข้อเท็จจริงขึ้นกล่าวจนทำให้เกียรติของผู้อื่นเสียหาย ไม่ว่าข้อเท็จจริงนั้นจริงหรือไม่ โทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกินห้าแสนเยน²² เงื่อนไขเรื่องความเปิดเผยต่อสาธารณะทำให้การพูดใส่ความกับบุคคลเพียงคนเดียวในที่ส่วนตัวอาจไม่เข้ามาตรานี้ ขณะที่มาตรา 326 ของไทยต้องการเพียงการใส่ความต่อบุคคลที่สาม ผู้เสียหายในไทยจึงดำเนินคดีกับการพูดใส่ร้ายในวงแคบได้กว้างกว่าในญี่ปุ่น

เมื่อเทียบทั้งสามระบบ กฎหมายไทยมีลักษณะเฉพาะสองประการ ประการที่หนึ่ง การหมิ่นประมาทด้วยวาจาในวงแคบเป็นความผิดอาญาได้โดยไม่ต้องมีเกณฑ์ความเสียหายร้ายแรงหรือความเปิดเผยต่อสาธารณะ ประการที่สอง ความรับผิดทางแพ่งตามมาตรา 423 ต้องเป็นข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง ผู้เสียหายในไทยจึงอาจมีทางเลือกในคดีอาญามากกว่าในคดีแพ่งสำหรับคำพูดที่เป็นความจริงแต่สร้างความเสียหาย ข้อความต่างประเทศในส่วนนี้เป็นคำแปลโดยผู้เขียน

นิติเศรษฐศาสตร์: ทำไมคำพูดพิสูจน์ยากกว่าข้อความที่เขียน

คำพูดพิสูจน์ยากกว่าข้อความที่เขียน เพราะไม่มีวัตถุที่บันทึกถ้อยคำไว้ ต้นทุนการแสวงหาพยานจึงตกอยู่กับการติดตามบุคคลที่ได้ยิน นิติเศรษฐศาสตร์อธิบายกฎหมายพยานหลักฐานผ่านต้นทุนการค้นหาพยานและการลดต้นทุนรวมของระบบ ซึ่งช่วยอธิบายกำหนดร้องทุกข์สามเดือนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96

Richard A. Posner เสนอการวิเคราะห์กฎหมายพยานหลักฐานทางเศรษฐศาสตร์ด้วยแบบจำลองสองแบบ คือ แบบจำลองต้นทุนการค้นหา (search-cost model) และแบบจำลองการลดต้นทุน (cost-minimization model) และวิเคราะห์โครงสร้างการแสวงหาพยานกับภาระการพิสูจน์²³ เมื่อนำกรอบนี้มาใช้กับหมิ่นประมาทด้วยวาจา คดีที่อาศัยพยานบุคคลมีต้นทุนการพิสูจน์สูง เพราะต้องติดตามตัวพยาน และพยานแต่ละปากเบิกความจากความจำ การกำหนดให้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนในคดีความผิดอันยอมความได้ ช่วยให้คดีเริ่มขึ้นขณะที่ความจำของพยานยังใหม่ และจำกัดการใช้ข้อกล่าวหาที่ค้างไว้นานเป็นเครื่องต่อรอง สำหรับผู้เสียหาย ผลในทางปฏิบัติของกรอบนี้คือ ต้นทุนการพิสูจน์ต่ำที่สุดในวันแรกหลังเกิดเหตุ เมื่อพยานยังจำถ้อยคำได้และยังติดต่อได้ การบันทึกถ้อยคำและรายชื่อพยานตั้งแต่ต้นจึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดของคดีประเภทนี้

คำถามที่พบบ่อย

คำถามที่พบบ่อยเรื่องหมิ่นประมาทด้วยวาจา ได้แก่ การฟ้องเมื่อไม่มีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษร การด่าต่อหน้า การด่าทางโทรศัพท์ การอัดเสียง พยานบอกเล่า กำหนดเวลาร้องทุกข์ และกรณีที่เรื่องที่พูดเป็นความจริง คำตอบอ้างประมวลกฎหมายอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ตรวจกับฐานข้อมูลทางการแล้ว

หมิ่นประมาทด้วยวาจาไม่มีหลักฐาน ฟ้องได้ไหม: ฟ้องได้ หากมีพยานบุคคลที่ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเอง ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 ให้อ้างพยานบุคคลเป็นพยานหลักฐานได้ แต่ศาลจะลงโทษเมื่อแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงตามมาตรา 227 จึงควรบันทึกถ้อยคำ วันเวลา และรายชื่อผู้ที่ได้ยินโดยเร็ว
ด่าต่อหน้าสองคน ไม่มีคนอื่นได้ยิน เป็นหมิ่นประมาทไหม: ไม่เป็นหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 เพราะไม่มีการใส่ความต่อบุคคลที่สาม แต่ถ้าถ้อยคำเป็นการเหยียดหยามต่อหน้า อาจเป็นความผิดฐานดูหมิ่นซึ่งหน้าตามมาตรา 393 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
ด่าทางโทรศัพท์ ผิดหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นซึ่งหน้าไหม: คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 วินิจฉัยว่าการด่าทางโทรศัพท์ขณะอยู่คนละอำเภอไม่ใช่ดูหมิ่นซึ่งหน้าตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 393 และถ้าไม่มีผู้อื่นร่วมฟังก็ไม่ใช่การใส่ความต่อบุคคลที่สามตามมาตรา 326 แต่ถ้าผู้พูดนำเรื่องเดียวกันไปพูดให้ผู้อื่นฟัง การพูดครั้งนั้นอาจเป็นหมิ่นประมาท
อัดเสียงคนที่พูดใส่ร้ายเป็นหลักฐานได้ไหม: บันทึกเสียงอ้างเป็นพยานหลักฐานได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226 หากไม่ได้เกิดจากการจูงใจ ขู่เข็ญ หรือหลอกลวง ถ้าได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ ศาลรับฟังได้เฉพาะเมื่อเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียตามมาตรา 226/1 ควรเก็บไฟล์ต้นฉบับโดยไม่ตัดต่อ
ได้ยินจากเพื่อนว่ามีคนพูดใส่ร้าย ใช้เป็นพยานได้หรือไม่: คำเล่าต่อจากเพื่อนเป็นพยานบอกเล่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 226/3 ซึ่งศาลห้ามรับฟัง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น พยานที่ควรนำมาสืบคือเพื่อนผู้ได้ยินถ้อยคำด้วยตนเอง
หมิ่นประมาทด้วยวาจาต้องแจ้งความภายในกี่เดือน: สามเดือน กำหนดนี้มาจากประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 และเริ่มนับเมื่อผู้เสียหายรู้ทั้งเรื่องที่ถูกพูดถึงและรู้ว่าใครเป็นผู้พูด ไม่ใช่วันที่มีการพูด ผู้ที่ทราบเรื่องภายหลังจากคนอื่นจึงควรจดไว้ว่าทราบเมื่อใดและจากผู้ใด
ถูกพูดใส่ร้ายเป็นเรื่องจริง ยังฟ้องได้หรือไม่: ในคดีอาญา มาตรา 326 ไม่มีองค์ประกอบเรื่องความเท็จ แต่ผู้พูดไม่ต้องรับโทษถ้าพิสูจน์ได้ว่าเรื่องที่พูดเป็นความจริงตามมาตรา 330 เว้นแต่เป็นเรื่องส่วนตัวที่การพิสูจน์ไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน ส่วนคดีแพ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 ต้องเป็นข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง

※เชิงอรรถ · ตัวบทกฎหมายและคำพิพากษาที่อ้างอิง

↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๖ “ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๙๓ “ผู้ใดดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้าหรือด้วยการโฆษณา ต้องระวางโทษ จำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13173/2558 (ป.อ. มาตรา 393) ย่อคำพิพากษา: “การดูหมิ่นผู้อื่น หมายถึง การดูถูกเหยียดหยาม สบประมาทหรือทำให้อับอาย การวินิจฉัยว่าการกล่าวดูหมิ่นผู้อื่นหรือไม่ จึงต้องพิจารณาว่าถ้อยคำที่กล่าวเป็นการดูถูกเหยียดหยามสบประมาทผู้ที่ถูกกล่าวหรือเป็นการทำให้ผู้ที่ถูกกล่าวหาอับอายหรือไม่ หากเป็นเช่นนั้น ก็ถือได้ว่าเป็นการดูหมิ่นแล้ว เมื่อพิเคราะห์ถึงถ้อยคำที่จำเลยด่าว่าผู้เสียหายว่า "ก็ผู้หญิงชั่ว" และมองไปที่ผู้เสียหายนั้น ซึ่งตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายคำว่า "ชั่ว" ว่า เลว ทราม ร้าย ไม่ดี ซึ่งมีความหมายในทางเสื่อมเสีย การที่จำเลยกล่าวถ้อยคำดังกล่าวต่อผู้เสียหาย จึงเป็นการพูดด่าผู้เสียหายเป็นการดูถูกเหยียดหยามและสบประมาทผู้เสียหายว่า เป็นผู้หญิงเลว ผู้หญิงทราม ผู้หญิงร้าย ผู้หญิงไม่ดีจึงเป็นการดูหมิ่นผู้เสียหาย อันเป็นความผิดตาม ป.อ. มาตรา 393” (ย่อคำพิพากษาจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th ตรวจเมื่อ 15 ตุลาคม 2569)
↩ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3711/2557 (ป.อ. มาตรา 393) ย่อคำพิพากษา: “โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษตาม ป.อ. มาตรา 393 ฐานดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้า ขณะเกิดเหตุผู้เสียหายกับจำเลยอยู่ห่างไกลกันคนละอำเภอ แต่องค์ประกอบความผิดตาม ป.อ. มาตรา 393 นั้น ถ้าเป็นการกล่าวด้วยวาจา ผู้กระทำต้องกล่าวซึ่งหน้าผู้เสียหาย เพราะบทบัญญัติมาตรานี้มีเจตนารมณ์ป้องกันเหตุร้ายที่อาจเข้าถึงตัวกันทันทีที่มีการกล่าว ดังนั้น ข้อเท็จจริงที่โจทก์นำสืบจึงยังไม่เข้าองค์ประกอบความผิดฐานดูหมิ่นผู้อื่นซึ่งหน้า” ผลคดี: ศาลฎีกาเห็นด้วยในผลกับศาลอุทธรณ์ภาค 8 ที่พิพากษายกฟ้อง พิพากษายืน (ย่อคำพิพากษาจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th ตรวจเมื่อ 15 ตุลาคม 2569)
↩ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516 (ป.อ. มาตรา 326, 328, 393) ย่อคำพิพากษา: “จำเลยมีจดหมายซึ่งมีข้อความหมิ่นประมาทส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนถึงโจทก์โดยตรงไปยังสำนักงานโจทก์ แสดงเจตนาของจำเลยว่าจะให้โจทก์เท่านั้นทราบข้อความในจดหมาย มิใช่เจตนาเป็นการใส่ความโจทก์ต่อบุคคลที่สาม แม้เสมียนของโจทก์ทราบข้อความจากจดหมายที่จำเลยส่งไปถึงตัวโจทก์นั้น ก็เป็นเรื่องนอกเหนือเจตนาของจำเลย การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 และ 328 จำเลยมีจดหมายถึงโจทก์ แม้ข้อความในจดหมายเป็นการดูหมิ่นแต่การที่จำเลยส่งจดหมายไปกว่าจะถึงโจทก์ก็ต่างวันเวลากัน จึงไม่มีลักษณะเป็นการดูหมิ่นซึ่งหน้า ตามความหมายในมาตรา 393 ทั้งไม่ใช่เป็นการดูหมิ่นด้วยการโฆษณา” (ย่อคำพิพากษาจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th ตรวจเมื่อ 15 ตุลาคม 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๘ “ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาทได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกสาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฏไม่ว่าด้วยวิธีใด ๆ แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกอักษร กระทำโดยการกระจายเสียง หรือการกระจายภาพ หรือโดยกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี และปรับไม่เกินสองแสนบาท” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖ “พยานวัตถุ พยานเอกสาร หรือพยานบุคคลซึ่งน่าจะพิสูจน์ได้ว่าจำเลยมีผิดหรือบริสุทธิ์ ให้อ้างเป็นพยานหลักฐานได้ แต่ต้องเป็นพยานชนิดที่มิได้เกิดขึ้นจากการจูงใจ มีคำมั่นสัญญา ขู่เข็ญ หลอกหลวงหรือโดยมิชอบประการอื่น และให้สืบตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่นอันว่าด้วยการสืบพยาน” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๗ “ให้ศาลใช้ดุลพินิจวินิจฉัยชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานทั้งปวง อย่าพิพากษาลงโทษจนกว่าจะแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงและจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดนั้น เมื่อมีความสงสัยตามสมควรว่าจำเลยได้กระทำผิดหรือไม่ ให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยนั้นให้จำเลย” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๘ “บุคคลเหล่านี้มีอำนาจฟ้องคดีอาญาต่อศาล (๑) พนักงานอัยการ (๒) ผู้เสียหาย” และมาตรา ๑๖๒ วรรคหนึ่ง (๑) “ในคดีราษฎรเป็นโจทก์ ให้ไต่สวนมูลฟ้อง แต่ถ้าคดีนั้นพนักงานอัยการได้ฟ้องจำเลยโดยข้อหาอย่างเดียวกันด้วยแล้ว ให้จัดการตามอนุมาตรา (๒)” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖/๓ วรรคหนึ่ง “ข้อความซึ่งเป็นการบอกเล่าที่พยานบุคคลใดนำมาเบิกความต่อศาลหรือที่บันทึกไว้ในเอกสารหรือวัตถุอื่นใดซึ่งอ้างเป็นพยานหลักฐานต่อศาล หากนำเสนอเพื่อพิสูจน์ความจริงแห่งข้อความนั้น ให้ถือเป็นพยานบอกเล่า” วรรคสอง “ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานบอกเล่า เว้นแต่ (๑) ตามสภาพ ลักษณะ แหล่งที่มา และข้อเท็จจริงแวดล้อมของพยานบอกเล่านั้นน่าเชื่อว่าจะพิสูจน์ความจริงได้ หรือ (๒) มีเหตุจำเป็น เนื่องจากไม่สามารถนำบุคคลซึ่งเป็นผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเกี่ยวในเรื่องที่จะให้การเป็นพยานนั้นด้วยตนเองโดยตรงมาเป็นพยานได้ และมีเหตุผลสมควรเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมที่จะรับฟังพยานบอกเล่านั้น” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒๒๖/๑ วรรคหนึ่ง “ในกรณีที่ความปรากฏแก่ศาลว่า พยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาเนื่องจากการกระทำโดยมิชอบ หรือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานนั้น เว้นแต่การรับฟังพยานหลักฐานนั้นจะเป็นประโยชน์ต่อการอำนวยความยุติธรรมมากกว่าผลเสียอันเกิดจากผลกระทบต่อมาตรฐานของระบบงานยุติธรรมทางอาญาหรือสิทธิเสรีภาพพื้นฐานของประชาชน” วรรคสอง “ในการใช้ดุลพินิจรับฟังพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่ง ให้ศาลพิจารณาถึงพฤติการณ์ทั้งปวงแห่งคดี โดยต้องคำนึงถึงปัจจัยต่างๆ ดังต่อไปนี้ด้วย (๑) คุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญ และความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานนั้น (๒) พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิดในคดี (๓) ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ (๔) ผู้ที่กระทำการโดยมิชอบอันเป็นเหตุให้ได้พยานหลักฐานมานั้นได้รับการลงโทษหรือไม่เพียงใด” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๖ “ภายใต้บังคับมาตรา ๙๕ ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ” และมาตรา ๙๕ วรรคหนึ่ง “ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ … (๔) ห้าปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งเดือนถึงหนึ่งปี” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๓๓ “ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายในความผิดฐานหมิ่นประมาทตายเสียก่อนร้องทุกข์ ให้บิดา มารดา คู่สมรสหรือบุตรของผู้เสียหายร้องทุกข์ได้ และให้ถือว่าเป็นผู้เสียหาย” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒ (๗) ““คำร้องทุกข์” หมายความถึงการที่ผู้เสียหายได้กล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ว่ามีผู้กระทำความผิดขึ้น จะรู้ตัวผู้กระทำความผิดหรือไม่ก็ตาม ซึ่งกระทำให้เกิดความเสียหายแก่ผู้เสียหาย และการกล่าวหาเช่นนั้นได้กล่าวโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๒๓ วรรคหนึ่ง “ผู้ใดกล่าวหรือไขข่าวแพร่หลายซึ่งข้อความอันฝ่าฝืนต่อความจริง เป็นที่เสียหายแก่ชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของบุคคลอื่นก็ดี หรือเป็นที่เสียหายแก่ทางทำมาหาได้หรือทางเจริญของเขาโดยประการอื่นก็ดี ท่านว่าผู้นั้นจะต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เขาเพื่อความเสียหายอย่างใด ๆ อันเกิดแต่การนั้น แม้ทั้งเมื่อตนมิได้รู้ว่าข้อความนั้นไม่จริง แต่หากควรจะรู้ได้” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔๔๗ “บุคคลใดทำให้เขาต้องเสียหายแก่ชื่อเสียง เมื่อผู้ต้องเสียหายร้องขอ ศาลจะสั่งให้บุคคลนั้นจัดการตามควรเพื่อทำให้ชื่อเสียงของผู้นั้นกลับคืนดีแทนให้ใช้ค่าเสียหาย หรือทั้งให้ใช้ค่าเสียหายด้วยก็ได้” และมาตรา ๔๔๘ วรรคหนึ่ง “สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายอันเกิดแต่มูลละเมิดนั้น ท่านว่าขาดอายุความเมื่อพ้นปีหนึ่งนับแต่วันที่ผู้ต้องเสียหายรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวผู้จะพึงต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หรือเมื่อพ้นสิบปีนับแต่วันทำละเมิด” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๒๙ “ผู้ใดแสดงความคิดเห็นหรือข้อความใดโดยสุจริต (๑) เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตนหรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตนตามคลองธรรม (๒) ในฐานะเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติการตามหน้าที่ (๓) ติชมด้วยความเป็นธรรม ซึ่งบุคคลหรือสิ่งใดอันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ (๔) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาลหรือในการประชุม ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๓๐ “ในกรณีหมิ่นประมาท ถ้าผู้ถูกหาว่ากระทำความผิด พิสูจน์ได้ว่าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นความจริง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามไม่ให้พิสูจน์ ถ้าข้อที่หาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน” และมาตรา ๓๓๑ “คู่ความ หรือทนายความของคู่ความ ซึ่งแสดงความคิดเห็น หรือข้อความในกระบวนพิจารณาคดีในศาล เพื่อประโยชน์แก่คดีของตน ไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท” (ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ฉบับปรับปรุงล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569)
↩ Coroners and Justice Act 2009 (c. 25) section 73 “The following offences under the common law of England and Wales and the common law of Northern Ireland are abolished— (a) the offences of sedition and seditious libel; (b) the offence of defamatory libel; (c) the offence of obscene libel.” (legislation.gov.uk ฉบับปรับปรุงถึง 6 พฤศจิกายน 2569 เปิดอ่าน 7 พฤศจิกายน 2569)
↩ Defamation Act 2013 (c. 26) section 1(1) “A statement is not defamatory unless its publication has caused or is likely to cause serious harm to the reputation of the claimant.” และ section 14(2) “The publication of a statement that conveys the imputation that a person has a contagious or infectious disease does not give rise to a cause of action for slander unless the publication causes the person special damage.” (legislation.gov.uk ฉบับ Latest available (Revised) ใช้บังคับในอังกฤษและเวลส์ตั้งแต่ 1 มกราคม 2014 เปิดอ่าน 7 พฤศจิกายน 2569)
↩ Strafgesetzbuch (StGB) § 186 Üble Nachrede “Wer in Beziehung auf einen anderen eine Tatsache behauptet oder verbreitet, welche denselben verächtlich zu machen oder in der öffentlichen Meinung herabzuwürdigen geeignet ist, wird, wenn nicht diese Tatsache erweislich wahr ist, mit Freiheitsstrafe bis zu einem Jahr oder mit Geldstrafe und, wenn die Tat öffentlich, in einer Versammlung oder durch Verbreiten eines Inhalts (§ 11 Absatz 3) begangen ist, mit Freiheitsstrafe bis zu zwei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.” และ § 187 Verleumdung ซึ่งใช้กับผู้ที่ยืนยันหรือเผยแพร่ข้อเท็จจริงที่ไม่จริง “wider besseres Wissen” (ทั้งที่รู้ว่าไม่จริง) โทษจำคุกไม่เกินสองปีหรือปรับ และไม่เกินห้าปีหรือปรับเมื่อกระทำต่อสาธารณะ ในที่ประชุม หรือโดยเผยแพร่เนื้อหา (gesetze-im-internet.de เปิดอ่าน 7 พฤศจิกายน 2569)
↩ 刑法（明治四十年法律第四十五号）第二百三十条第一項 “公然と事実を摘示し、人の名誉を毀損した者は、その事実の有無にかかわらず、三年以下の拘禁刑又は五十万円以下の罰金に処する。” (e-Gov 法令検索 API เปิดอ่าน 7 พฤศจิกายน 2569 · คำแปลในเนื้อความเป็นคำแปลโดยผู้เขียน)
↩ Richard A. Posner, “An Economic Approach to the Law of Evidence,” Stanford Law Review 51, no. 6 (1999): 1477, doi:10.2307/1229527 (ตรวจข้อมูลบรรณานุกรมกับ Crossref 7 พฤศจิกายน 2569)

ตัวบทประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 95 96 326 328 329 330 331 333 และ 393 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (7) 28 162 226 226/1 226/3 และ 227 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 423 447 และ 448 ตรวจคำต่อคำกับฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (searchlaw.ocs.go.th) ฉบับปรับปรุงล่าสุด เมื่อ 11 พฤศจิกายน 2569 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 110/2516 3711/2557 และ 13173/2558 ตรวจกับฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกา (deka.supremecourt.or.th) เมื่อ 15 ตุลาคม 2569 กฎหมายอังกฤษอ่านจาก legislation.gov.uk กฎหมายเยอรมันอ่านจาก gesetze-im-internet.de กฎหมายญี่ปุ่นอ่านจาก e-Gov 法令検索 งานวิชาการตรวจข้อมูลบรรณานุกรมกับ Crossref และบทคัดย่อกับ OpenAlex ข้อความต่างประเทศที่แปลในเนื้อความเป็นคำแปลโดยผู้เขียน ไม่ใช่คำแปลทางการ

หมิ่นประมาทด้วยวาจา: ถูกพูดใส่ร้ายแต่ไม่มีหลักฐาน แจ้งความหรือฟ้องได้หรือไม่